Перейти до вмісту

Румыны

Зо сторінкы Вікіпедія
Румыны
рум. Români

Популация
24—30 млн.[1][2][3]
(Зарахованы Молдаване як подгрупа, што е предметом научного спора)
Регионы зо значнов популациов
Румыния (2011 Romanian census) 16,792,868[4]

Молдова (списованя 2014 у Молдові) 192,800 (+2,068,058 М)[5][lower-alpha 1]

Италия1 1,151,395[6]
(+150,021 М)
[7]
Германия1 1,130,789
(+14,815М)
[8][9][10]
Испания1 1,117,597
(+17,677 М)
[11][12]
Украина1 150,989
(+258,619 М)
[13]
Велика Британия 233,000 [14]
Франция 200,000 [15]
Россия1 3,201
(+156,400 М)
[16]
Австрия 102,242 [17]
Белгия 65,768 [18]
Греция1 46,523
(+10,391 М)
[19]
Португалия1 31,505
(+8,460 М)
[20]
Мадярщина 35,641 [21]
Швеция1 27,974
(+938 М)
[22]
Дания1 24,422
(+686 М)
[23]
Кипр 24,376 [24]
Нидерланды 23,020 [25]
Швайц 21,593 [26]
Ирландия 17,995 [27]
Норвегия 11,068 [28]
Чехия1 10,826 (+5,260 М) [29][30]
Словакия 4,941 [31]
Болгария 891
(+3,684 Влахы)
[32]
Луксембург 2,527 [33]
США1 518,653–1,100,000 (+7,859 М) [34][35][36]
Канада1 204,625–400,000 (+8,050 М) [37][38]
Бразилия 33,280–200,000 [39]
Венесуела 10,000 [40]
Аргентина 10,000 [41]
Австралия 20,998 [42]
Новый Зеланд 3,100 [43]
Израел 205,600 [44]
Казахстан 14,666 [45][46]
Япония 10,000 [47]
Языкы

Румынскый язык

Религия

Переважно православие, тыж католицизм и протестантизм

Близкы етничны групы

†Влахы, Молдаване, Арумыны, Меглено-Румыны, Истро-Румыны

Зазначкы
1 Число горожанох Румынии зазначено як основне, а горожанох Молдовы як додаточне в той державѣ.
Румыны Закарпатской области в танцю

Румыны (рум. Români [roˈmɨnʲ]), застарѣлый екзоним Влахы, Волохы — народ романской языковой групы индо-европской родины, основне обывательство Румынии. Подкарпатскы призвиска Волошин, Волох, Волос,[48] або Олаг, Олах, Олашин,[49] указують на людей румынского походжѣня (Oláh — мадярскый екзоним про Румынох).[50]

На формованю румынского народа участнили ся племена Дакох, Гетох и др., населявшы бывшы римскы провинции Дакию (Dacia) и Мезию (Moesia), котры ся романизовали в добѣ римского панованя (106—271 рокы н. е.), як тыж и слободны Дакы, не дознавшы романизацию, и Славяне, котры од 6 ст. зачали вплывати на етногенезу Румынох. Тоты компликованы процесы етничного вывою завершили ся на склонку первого тысячроча сформованьом восточнороманской народности и языка. Од 10 ст. византийскы, славянскы, а пак и мадярскы жерела упоминають Румынох под именами „Вlácoí“, „Влахы“, „Волохы“.[51]

Передходцями сучасной румынской державы были два феодалны князьовства: Князьовство Валахия, або Унгровалахия лат. Transalpina, рум. Țara Românească (чит. Цара Ромыняске, 1310–1859), и Князьовство Молдова рум. Țara Moldovei (чит. Цара Молдовей, 1346–1859). Оба споив в року 1859 под своев владов князь Александру Йоан Куза. В року 1862 споены князьовства утворили державу Румыния.[50]

Културный вывой

[едітовати | едітовати жрідло]

Румыны, як и Русины, были историчным народом Мадярского кральовства од его зачатку и были в числѣ тых, котры з найменшыма утратами пережили пустошѣня, причинене татаро-монголсков ордов в 13. ст.[52] Языковы роздѣлы не мали тогды практичный вызнам (аристокрация комуниковала латинов, а прощава языком своей комуниты), сполоченскы роздѣловы линии были двѣ: пан-слуга и вѣра. Румыны (Волохы) были православной вѣры. Рукописный памятник русинской литературы Няговска Постилла од середины 16. ст. потовмачив и выдав по румынскы в Брашовѣ диакон Коресь (Coresi: Evanghelia cu învățături, 1564).[53][54] Ту опис Румынох Мадярского кральовства, што ся во многому згодуе з описом Русинох од Годинкы, Духновича або Жатковича.

„ Бороду не носять. Зависимо од мѣста бываня суть земледѣлцѣ, скотарѣ, банници, дереварѣ. Суть добродячны, послушны, безконечно терпезливы, честують закон, побожны, невыбагливы, вытривалы и роботны, економны, конзервативны, тяжко рѣшають ся на дашто, свому добродѣтелю все вдячны, але уперты, недовѣрчивы, подозривы, злопамятны и мстивы. Люблять алкогол, главнѣ паленку, до крайности бабонны, легко погрѣшать против права властности, в културѣ заосталы, хоть барз наданы. ”
Oláhok. Révai nagy lexikona.

Народна ноша румынска таксамо во многому напоминать русинску, але фарбы суть пестрѣйшы и острѣйшы. Танцѣ румынскы барз темпераментны.

Закарпатскы румынскы села суть притяжливым туристичным объектом и видительно указують, же днешны Румыны змогли ся розвити свои лѣпшы якости з минулости, але и во многому змѣнили ся в духу часу.[55]

  1. ↑ У тум числі щи 177,635 у Придністровю, подля списованя 2004. року.
  1. ↑ Romanian. Ethnologue. http://www.ethnologue.com/language/ron. [перевірено 13 November 2014].
  2. ↑ Union Latine. http://unilat.org/DPEL/Promotion/L_Odyssee_des_langues/Roumain/ro. [перевірено 13 November 2014].
  3. ↑ 6–8 Million Romanians live outside Romania's borders. Ziua Veche. http://www.ziuaveche.ro/actualitate-interna/social/david-in-afara-grani%C8%9Belor-traiesc-intre-%C8%99ase-%C8%99i-opt-milioane-de-romani-201479.html. [перевірено 13 November 2014].
  4. ↑ Rezultate definitive ale Recensământului Populaţiei şi al Locuinţelor – 2011 (caracteristici demografice ale populaţiei) (по ro) (PDF). Romanian Institution of Statistics. 2011. http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/REZULTATE-DEFINITIVE-RPL_2011.pdf. [перевірено 11 April 2015].
  5. ↑ 2014 Moldovan census
  6. ↑ Bilancio demografico nazionale (по it). Istat.it. 15 June 2015. http://www.istat.it/it/archivio/162251. [перевірено 11 January 2016].
  7. ↑ CITTADINI NON COMUNITARI REGOLARMENTE SOGGIORNANTI: Anni 2013–2014 (по it) (PDF). Istat.it. 5 August 2014. http://www.istat.it/it/files/2014/08/CITTADINI-NON-COMUNITARI.pdf?title=Cittadini+non+comunitari+regolarmente+presenti+-+05%2Fago%2F2014+-+Testo+integrale.pdf. [перевірено 10 January 2016].
  8. ↑ Publikation - Bevölkerung - Bevölkerung mit Migrationshintergrund - Ergebnisse des Mikrozensus - Fachserie 1 Reihe 2.2 - 2015 - Statistisches Bundesamt (Destatis). https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund2010220157004.html. [перевірено 11 April 2018].
  9. ↑ Anzahl der Ausländer in Deutschland nach Herkunftsland in den Jahren 2014 und 2015. Statista. https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/.
  10. ↑ Bevölkerung und Erwerbstätigkeit. Statistisches Bundesamt (Destatis). 2015. p. 62. https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund2010220157004.pdf;jsessionid=1B6A2DB007647871919FDFB8D42EB922.cae2?__blob=publicationFile.
  11. ↑ Extranjeros con certificado de registro o tarjeta de residencia en vigor según sexo, nacionalidad y régimen. 31-03-2014 a 31-12-2014. Ministerio de Empleo y Seguridad Social. Portal de Inmigración. http://extranjeros.empleo.gob.es/es/Estadisticas/operaciones/con-certificado/201706/Residentes_Tablas_PR_30-06-2017.pdf.
  12. ↑ TablaPx. Ine.es. http://www.ine.es/jaxi/Datos.htm?path=/t20/e245/p04/provi/l0/&file=00000010.px. [перевірено 2018-04-11].
  13. ↑ Подля украинского списованя року 2001(
  14. ↑ Population of the UK by Country of Birth and Nationality: 2015. Office for National Statistics. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/ukpopulationbycountryofbirthandnationality/august2016. [перевірено 9 June 2017].
  15. ↑ Câţi români muncesc în străinătate şi unde sunt cei mai mulţi. 30 November 2013. http://www.economica.net/cati-romani-muncesc-in-strainatate-si-unde-sunt-cei-mai-multi_67822.html. [перевірено 11 April 2018].
  16. ↑ 2010 Russia Census. Russian Federation Statistics Office. Архівна копія з оріґінала зроблена 24 April 2012. https://web.archive.org/web/20120424113952/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls. [перевірено 13 November 2014].
  17. ↑ Anzahl der Ausländer in Österreich nach den zehn wichtigsten Staatsangehörigkeiten am 1. Januar 2016. Statista. https://de.statista.com/statistik/daten/studie/293019/umfrage/auslaender-in-oesterreich-nach-staatsangehoerigkeit/.
  18. ↑ V. M. (18 March 2016). Belgia: Românii, cel mai numeros grup de imigranți stabiliți în 2014. HotNews.ro. http://www.hotnews.ro/stiri-diaspora-20875675-belgia-romanii-cel-mai-numeros-grup-imigranti-stabiliti-2014.htm.
  19. ↑ [http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/nws_SAM01_EN.PDF "Announcement of the demographic and social characteristics of the Resident Population of Greece according to the 2011 Population – Housing Census" (PDF) (Press release). 23 August 2013
  20. ↑ População estrangeira residente em território nacional - 2014. Serviço de Estrangeiros e Fronteiras. June 2012. http://sefstat.sef.pt/Docs/Distritos_2014.pdf.
  21. ↑ Központi Statisztikai Hivatal. http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html. [перевірено 11 April 2018].
  22. ↑ Utrikes födda i riket efter födelseland, ålder och kön. År 2000 – 2016. Statistics Sweden. http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/sv/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/UtrikesFoddaR/?parttable=&rxid=480a6cde-ecaf-4ddf-aa99-b7c688b03c7e.
  23. ↑ Folketal 1. januar efter køn, alder og fødeland. Danmarks Statistik. http://www.statistikbanken.dk/statbank5a/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=BEF5&PLanguage=0.
  24. ↑ Cyprus 2011 census. http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&sub=2&sel=1&e=. [перевірено 11 April 2018].
  25. ↑ Bevolking; generatie, geslacht, leeftijd en herkomstgroepering, 1 januari. Centraal Bureau voor de Statistiek. http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=37325&D1=0&D2=a&D3=0&D4=0&D5=2-4,182,209&D6=0,6,8,12,15-20&HDR=G2,T,G3,G5,G4&STB=G1&VW=T.
  26. ↑ Permanent and non permanent resident population by canton, sex, citizenship, country of birth and age, 2014–2015. Federal Statistical Office. https://www.bfs.admin.ch/bfs/en/home/statistics/population.assetdetail.325742.html.
  27. ↑ Peter Ross (4 April 2012). Census 2011 results, Ireland becoming more diverse. Life Consulting. http://lifeconsulting.ie/?p=535.
  28. ↑ Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 1 January 2016. Statistics Norway. http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/innvbef/aar/2016-03-03.
  29. ↑ Archived copy. Архівна копія з оріґінала зроблена 19 October 2017. https://web.archive.org/web/20171019165732/https://www.czso.cz/documents/11292/27914491/1612_c01t14.pdf/4bbedd77-c239-48cd-bf5a-7a43f6dbf71b?version=1.0. [перевірено 2017-12-12].
  30. ↑ Foreigners by category of residence, sex, and citizenship as at 31 December 2016. https://www.czso.cz/documents/11292/27914491/1612_c01t14.pdf/4bbedd77-c239-48cd-bf5a-7a43f6dbf71b?version=1.0. [перевірено 10 January 2018].
  31. ↑ Andrei Luca Popescu (21 December 2015). HARTA românilor plecați în străinătate. Topul țărilor UE în care românii reprezintă cea mai mare comunitate. Gândul. http://www.gandul.info/international/harta-romanilor-plecati-in-strainatate-topul-tarilor-ue-in-care-romanii-reprezinta-cea-mai-mare-comunitate-14926732.
  32. ↑ 2011 Bulgarian Census. http://censusresults.nsi.bg/Census/Reports/2/2/R9.aspx. [перевірено 13 November 2014].
  33. ↑ Anca Melinte (25 September 2015). Câți români au părăsit România pentru a trăi în străinătate. Viața liberă. http://www.viata-libera.ro/diaspora/70619-pe-toate-continentele-lumii-cati-romani-au-parasit-romania-pentru-a-trai-in-strainatate.
  34. ↑ Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported, 2014 American Community Survey 1-Year Estimates. U.S. Census Bureau. 2014. http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_S0201&prodType=table. [перевірено 11 January 2016].
  35. ↑ Romanian-American Community. Romanian-American Network Inc.. http://ro-am.net/roam/romanian-american-community.html. [перевірено 2008-09-15].
  36. ↑ 2000 Census. https://www.census.gov/population/socdemo/ancestry/ancestry_q_by_DAC_2000.xls. [перевірено 2 August 2017].
  37. ↑ 2011 National Household Survey: Data tables. http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=. [перевірено 13 November 2014].
  38. ↑ Statistics Canada. 2011 National Household Survey: Data tables. http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0. [перевірено 11 February 2014].
  39. ↑ Gabriel Bejan, Petre Bădică (16 February 2008). 200.000 de români trăiesc "visul brazilian". România liberă. http://www.romanialibera.ro/actualitate/eveniment/200-000-de-romani-traiesc--visul-brazilian--118075.
  40. ↑ Archived copy. Архівна копія з оріґінала зроблена 21 December 2012. https://archive.is/20121221095635/http://www.dprp.gov.ro/america-latina/. [перевірено 2012-08-17]. Departamentul pentru Românii de Pretutindeni America Latina
  41. ↑ The Week of the Romanian Diaspora in Argentina – The immigration of the Romanians to Argentina. 6 December 2016. http://www.imperialtransilvania.com/2016/12/06/read-more/argomenti/events-1/articolo/the-week-of-the-romanian-diaspora-in-argentina-the-immigration-of-the-romanians-to-argentina.html. [перевірено 11 April 2018].
  42. ↑ The People of Australia. Australian Government. 2014. ISBN 978-1-920996-23-9. https://www.border.gov.au/ReportsandPublications/Documents/research/people-australia-2013-statistics.pdf.
  43. ↑ Australia and New Zealand. Romanian Ministry of Foreign Affairs. http://www.dprp.gov.ro/australia-si-noua-zeelanda/. [перевірено 11 April 2015].
  44. ↑ Statistical Abstract of Israel 2014 – No. 65 Subject 2 – Table No. 8 (PDF). cbs.gov.il. 2014. http://www.cbs.gov.il/shnaton65/st02_08x.pdf. [перевірено 11 April 2015].
  45. ↑ Ethnic composition, religion and language skills in the Republic of Kazakhstan (RAR). www.stat.kz. 2011. Архівна копія з оріґінала зроблена 11 May 2011. https://web.archive.org/web/20110511104653/http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9D%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.rar.
  46. ↑ Socio-economic development of the Republic of Kazakhstan. stat.gov.kz. http://stat.gov.kz/faces/wcnav_externalId/publicationsSocialDevelopment?_afrLoop=20437901848147061#%40%3F_afrLoop%3D20437901848147061%26_adf.ctrl-state%3D17rl0zombx_47.
  47. ↑ V. C. (11 March 2011). Câți români sunt în Japonia? Invazia dansatoarelor românce. HotNews.ro. http://www.hotnews.ro/stiri-esential-8382461-cati-romani-sunt-japonia-invazia-dansatoarelor-romance.htm.
  48. ↑ Чучка П., с. 123.
  49. ↑ Чучка П., с. 415.
  50. 1 2 Révai nagy lexikona, т. 14, сс. 673-675.
  51. ↑ Большая Советская Энциклопедия.
  52. ↑ Bindorffer Györgyi, с. 3.
  53. ↑ Autor:Coresi
  54. ↑ Zoltan A. (ed.): A Nyagovai Posztilla. Nyíregyháza, 2006. ISBN 978-963-7336-58-4. p. XXVII.
  55. ↑ Бедзір В.: Закарпатські румуни зводять палаци, за власні кошти ремонтують дороги, і при цьому не визнають кордонів.

Жерела и одказы

[едітовати | едітовати жрідло]

Тоты даны суть часточно або цалком основаны на перекладї статї Romanians на анґліцькій Вікіпедії.