Румынськый язык

Румынськый
	рум. limba română, românește, română
Высловность	[ˈlimba roˈmɨnə] ⓘ
Говорять ним в	Румынія; Молдова
Region	Юговосточна Европа; Восточна Европа; Централна Европа
Етніціта	румыны; (у т. ч. молдаване и тімоцькі влахы);
Native speakers	22 міліоны (2020)
Языкова родина	індоевропські італіцькі латино-фалісканські латинські романські Восточнороманські сівернорумынськый? восточнорумынськый? Румынськый; ; ; ; ; ; ; ;
Early forms	праіндоевропськый праіталіцькый старолатинськый народна латина прароманськый румынськый ; ; ; ; ;
Діалект(ы)	*трансілванськый крішанськый; молдавськый; банатськый; валаськый; марамуреськый; буковинськый; олтенськый;
Писомна сістема	Латиниця; кирилиця; молдавська кирилиця (лиш у Придністровї); історична румынська кирилиця; румынськый Брайль;
Офіціалный статус
Урядный язык в	Румынія; Молдова; Придністровя (ги „молдавськый“); Войводина (Сербія); Европська унія;
Узнаный меншыновый; язык в	Мадярщина; Сербія (ги румынськый и власькый); Украйина;
Реґулованый	Румынська академія
Языковы коды
ISO 639-1	ro
ISO 639-2	rum (B) ; ron (T)
ISO 639-3	ron
Glottolog	roma1327
Linguasphere	(varieties: 51-AAD-ca to -ck) 51-AAD-c (varieties: 51-AAD-ca to -ck)
	Синьым: реґіоны, де румынськый є домінантным языком. Світлосиньым: реґіоны, де є читава меншина носителюв румынського.
	Ареал розшыріня румынського языка в Румынії, Молдові тай коло них
	Тота статя обсягує фонетічны сімболы МФА. Без потребной підпоры зображіня ся намісто знаків Unicode можуть зображовати вопросникы, квадраты або іншы сімболы. Вступный навод к сімболам МФА найдете в статї Поміч:МФА.

Носителька румынського з Букурештя, Румынія. Букурештськый діалект румынського є стандартным.

Румы́нськый вадь руму́нськый язык (рум. limba română [ˈlimba roˈmɨnə] ^ⓘ вадь românește [romɨˈneʃte], букв. „по румынськы“) є восточнороманськый язык, офіційна и головна бесіда Румынії и Молдовы. Румынськым приказувут меншины в Мадярщині, Болгарії, Сербії и Украйині, а щи читава румынська діаспора. Вцілови румынськый за першый язык мавут 22 міліоны чоловік.^[1]

Румынськый ся щи знає кликати „молдавськый язык“ у Молдові, айбо Конституційный суд Молдовы в 2013. році постановив, ож „офіційным языком Молдовы є румынськый“.^{[lower-alpha 3]} 16. марця 2023. року молдавськый парламент прияв закон за называня націоналного языка румынськым в ушыткых леґіслативных текстах и конституції; 22. марця президентка Молдовы Мая Санду тот закон промулґовала.^[13]

Румынськый влив на словянські языкы

Хоть уцілови языковый контакт тяжіє у бук словянського вливу на румынськый язык, сут подакотрі приклады зворотного процеса. Тото головно лексика, скапчана з пастырьськым ділом и розведеньом маржины на молоко.^[14]^:390–391

Русинськый язык ся тоже пуддав румынському вливу в лексичному плані: ватра (← vatră), брынза (← brânză), румеґати (← rumegat), колиба (← colibă), царина (← țarină), дзяма (← zeamă/zamă), мелай (← mălai), мериндя (← merinde) май (← mai; ипен ги спосуб формованя аналітичных компаративув и суперлативув, напр. май добрый, майдобрый).^[14]^:390–391

Майліпше румынськый влив видко у южнословянськых языках, особено у болгарському и македонському, де вун ся зачав ищи уд першых сторочув по інвазії словянськых племен до южнодунайськых земель.^[15]

Запяткы

↑ лимба ромынэ, ромынеште, ромынэ у молдавськуй кирилици, котра ся хоснує лиш у Придністровї.
1 2 Петруччі (1999) предлагат класифікацію восточнороманськых языкув, розділену на сіверну (котра ся в свою очерідь ділит на істро-румынськый и дако-румынськый) и южну голузкы.^[2] Glottolog v4.8 предлагат розділеня на арумынську и сівернорумынську (котра ся ділит дале на істро-румынську и восточнорумынську, з котрої ся гіпотетично выділили дако-румынська и меґлено-румынська).^[3]
↑ Конституція Республікы Молдовы 1994. року называла державный язык „молдавськым“, а декларація незалежности 1991. року — „румынськым“. У децембрі 2013 Конституційный суд Молдовы постановив, ож декларація незалежности має перевагу над конституційов, а значит державный язык — „румынськый“, а не „молдавськый“. "Moldovan court rules official language is 'Romanian,' replacing Soviet-flavored 'Moldovan'".

Референції

1 2 Румынськый at Ethnologue (27th ed., 2024) Шаблона:Closed access
↑ Petrucci, 1999, с. 4.
↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian (2023-07-10). "Glottolog 4.8 – Eastern Romance". Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. doi:10.5281/zenodo.7398962. Archived from the original on 21 November 2023. Retrieved 2023-11-20.
↑ ARTICOLUL 13 – Constitutia României. http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_1&par1=1. [перевірено 2016-01-28].
↑ "Modificat și în Constituție: "Limba de stat a Republicii Moldova este limba română" – FOTO" (in румунська). ProTV Chișinău. 30 March 2023. Archived from the original on 31 March 2023. Retrieved 2 April 2023.
↑ Untila, Stela (14 July 2021). ""Cât există Transnistria, va exista "limba moldovenească". Krasnoselski, despre posibile divergențe cu Chișinăul". NewsMaker (in румунська). Archived from the original on 2 April 2023. Retrieved 2 April 2023.
↑ Official use of languages and scripts in the Autonomous Province of Vojvodina. Provincial Secretariat for Regulations, Administration and National Minorities. http://www.puma.vojvodina.gov.rs/etext.php?ID_mat=207. [перевірено 18 October 2010].
↑ The Commission's use of languages. https://commission.europa.eu/about-european-commission/service-standards-and-principles/commissions-use-languages_en. [перевірено 2 April 2023].
↑ Hungary needs to strengthen use of and access to minority languages. Council of Europe. https://www.coe.int/en/web/european-charter-regional-or-minority-languages/home/-/asset_publisher/VzXuex45jmKt/content/hungary-needs-to-strengthen-use-of-and-access-to-minority-languages?_101_INSTANCE_VzXuex45jmKt_viewMode=view/. [перевірено 16 January 2019].
↑ Latest Council of Europe report on regional or minority Languages in Serbia published. The Network to Promote Linguistic Diversity. http://www.npld.eu/news/latest-news/60/latest-council-of-europe-report-on-regional-or-minority-languages-in-serbia-published-/. [перевірено 25 June 2015].
↑ Про внесення змін до деяких законів України у зв’язку з оновленням офіційного перекладу Європейської хартії регіональних або міноритарних мов (по uk). 12 June 2026. https://www.golos.com.ua/documents/z-4699-ix.pdf. [перевірено 16 June 2026].
↑ Savin, Mircea (3 December 2025). ""Corectăm o inexactitate istorică!" – Parlamentul Ucrainei a eliminat "limba moldovenească" și a consfințit protejarea Limbii Române / Limba rusă, "retrogradată"". Cotidianul.md (in румунська).
↑ "Președinta Maia Sandu a promulgat Legea care confirmă că limba de stat a Republicii Moldova este cea română" (in румунська). Presidency of the Republic of Moldova. Astăzi am promulgat Legea care confirmă un adevăr istoric și incontestabil: limba de stat a Republicii Moldova este cea română. [Today I have promulgated the law that confirms a historical and indisputable truth: the state language of the Republic of Moldova is Romanian.]^{[dead link]}
1 2 Rosetti, Alexandru (1986) (по Romanian). Istoria limbii române, vol I. Editura Științifică și Enciclopedică.
↑ Breu, Walter (23 March 2022). Romance in Contact with Slavic in Southern and South-Eastern Europe. doi:10.1093/acrefore/9780199384655.013.449. https://oxfordre.com/linguistics/view/10.1093/acrefore/9780199384655.001.0001/acrefore-9780199384655-e-449.

[1] лимба ромынэ, ромынеште, ромынэ у молдавськуй кирилици, котра ся хоснує лиш у Придністровї.

[a-5] 1 2 Петруччі (1999) предлагат класифікацію восточнороманськых языкув, розділену на сіверну (котра ся в свою очерідь ділит на істро-румынськый и дако-румынськый) и южну голузкы.^[2] Glottolog v4.8 предлагат розділеня на арумынську и сівернорумынську (котра ся ділит дале на істро-румынську и восточнорумынську, з котрої ся гіпотетично выділили дако-румынська и меґлено-румынська).^[3]

[15] Конституція Республікы Молдовы 1994. року называла державный язык „молдавськым“, а декларація незалежности 1991. року — „румынськым“. У децембрі 2013 Конституційный суд Молдовы постановив, ож декларація незалежности має перевагу над конституційов, а значит державный язык — „румынськый“, а не „молдавськый“. "Moldovan court rules official language is 'Romanian,' replacing Soviet-flavored 'Moldovan'".

[e27-2] 1 2 Румынськый at Ethnologue (27th ed., 2024) Шаблона:Closed access

[FOOTNOTEPetrucci19994-3] Petrucci, 1999, с. 4.

[4] Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian (2023-07-10). "Glottolog 4.8 – Eastern Romance". Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. doi:10.5281/zenodo.7398962. Archived from the original on 21 November 2023. Retrieved 2023-11-20.

[6] ARTICOLUL 13 – Constitutia României. http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_1&par1=1. [перевірено 2016-01-28].

[7] "Modificat și în Constituție: "Limba de stat a Republicii Moldova este limba română" – FOTO" (in румунська). ProTV Chișinău. 30 March 2023. Archived from the original on 31 March 2023. Retrieved 2 April 2023.

[8] Untila, Stela (14 July 2021). ""Cât există Transnistria, va exista "limba moldovenească". Krasnoselski, despre posibile divergențe cu Chișinăul". NewsMaker (in румунська). Archived from the original on 2 April 2023. Retrieved 2 April 2023.

[9] Official use of languages and scripts in the Autonomous Province of Vojvodina. Provincial Secretariat for Regulations, Administration and National Minorities. http://www.puma.vojvodina.gov.rs/etext.php?ID_mat=207. [перевірено 18 October 2010].

[10] The Commission's use of languages. https://commission.europa.eu/about-european-commission/service-standards-and-principles/commissions-use-languages_en. [перевірено 2 April 2023].

[11] Hungary needs to strengthen use of and access to minority languages. Council of Europe. https://www.coe.int/en/web/european-charter-regional-or-minority-languages/home/-/asset_publisher/VzXuex45jmKt/content/hungary-needs-to-strengthen-use-of-and-access-to-minority-languages?_101_INSTANCE_VzXuex45jmKt_viewMode=view/. [перевірено 16 January 2019].

[12] Latest Council of Europe report on regional or minority Languages in Serbia published. The Network to Promote Linguistic Diversity. http://www.npld.eu/news/latest-news/60/latest-council-of-europe-report-on-regional-or-minority-languages-in-serbia-published-/. [перевірено 25 June 2015].

[13] Про внесення змін до деяких законів України у зв’язку з оновленням офіційного перекладу Європейської хартії регіональних або міноритарних мов (по uk). 12 June 2026. https://www.golos.com.ua/documents/z-4699-ix.pdf. [перевірено 16 June 2026].

[14] Savin, Mircea (3 December 2025). ""Corectăm o inexactitate istorică!" – Parlamentul Ucrainei a eliminat "limba moldovenească" și a consfințit protejarea Limbii Române / Limba rusă, "retrogradată"". Cotidianul.md (in румунська).

[romanian-law-prom-16] "Președinta Maia Sandu a promulgat Legea care confirmă că limba de stat a Republicii Moldova este cea română" (in румунська). Presidency of the Republic of Moldova. Astăzi am promulgat Legea care confirmă un adevăr istoric și incontestabil: limba de stat a Republicii Moldova este cea română. [Today I have promulgated the law that confirms a historical and indisputable truth: the state language of the Republic of Moldova is Romanian.]^{[dead link]}

[:1-17] 1 2 Rosetti, Alexandru (1986) (по Romanian). Istoria limbii române, vol I. Editura Științifică și Enciclopedică.

[:0-18] Breu, Walter (23 March 2022). Romance in Contact with Slavic in Southern and South-Eastern Europe. doi:10.1093/acrefore/9780199384655.013.449. https://oxfordre.com/linguistics/view/10.1093/acrefore/9780199384655.001.0001/acrefore-9780199384655-e-449.

[lower-alpha 1]

[1]

[lower-alpha 2]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[lower-alpha 3]

[13]

[14]

[15]

[2]

[3]