Російскый язык

Російскый язык
	русский язык (russkiy yazyk)
Высловность	[ˈruskʲɪj jɪˈzɨk]
Говорять ним в	Росія, далшы области російскоязычного світа
Говорячі	L1: 145 міліонів (2026); L2: 65.2 міліонів (2026); Цїлком: 210 міліонів (2026)
Языкова родина	Індоевропскы языкы Балтославяньскы языкы Славяньскы языкы Выходославяньскы языкы Російскый язык; ; ; ;
Early forms	Індоевропскый праязык Балтославяньскый праязык Праславяньскый язык Староросійскый язык Середнёросійскый язык ; ; ; ;
Писомна сістема	кіріліця (російскый алфавіт); російске Брайллове писмо
Офіціалный статус
Урядный язык в	5 членьскых штатів ОСН Росія (урядный язык); Білорусь (сполуурядный язык); Казахстан (сполуурядный язык); Кірґізстан (сполуурядный язык); Таджікістан (як меджіетнічный язык встановленый конштітуціёв); ; Урядный на реґіоналній уровни Молдова: Ґаґаузія (сполуурядный язык); Лївобережя Днїстра (сполуурядный язык); ; Україна: Крымска автономна републіка (сполуурядный язык); ; ; Штаты з обмедженым узнанём Абхазія (сполуурядный язык); Южна Осетія (сполуурядный язык); Приднїстровя (урядный язык); ; Organizations Орґанізація споєных народів: МААЕ; МОЦА ; ЮНЕСКО; СЗО; СНШ; ЕЕУ; ОДКБ; ШОС; ОБСЕ; СДА; МОШ
Узнаный меншыновый; язык в	List Арменії; Кітаї; Чехії; Молдові; Румунії; Словакії; Українї
Реґулованый	Інштітут російского языка В. В. Віноґрадова РАН
Языковы коды
ISO 639-1	ru
ISO 639-2	rus
ISO 639-3	rus
Glottolog	russ1263
Linguasphere	53-AAA-ea < 53-AAA-e; (варіанты: 53-AAA-eaa аж 53-AAA-eat)
	Світ, в котрім ся говорять російскым языком, высвітлїня: теріторія, де є російскый язык главным языком теріторія, де є російскый язык меншыновым языком

Діалект: пряшівскый

Не змыльте з русиньскым языком.

Росíйскый^[20] (або рýськый^[21]) язы́к^[22] (рос. русский язык [ˈruskʲɪj jɪˈzɨk] ^{высловность}) є выходославяньскый язык індоевропской языковой родины, найрозшыренїшый подля кількости говорячіх серед вшыткых славяньскых языків і народный язык Росіян. Є єдным зо шестёх робочіх языків ОСН.^[23]

Історія

Взник і староруська дїдовизна

Російскый язык ся формовав на основі говорів северовыходной Руси (новґородьскых, ростовско=суздальскых). На роздїл од білоруського і україньского языка, котры ся вывивали у рамках Литовского великокнязївства, ся російскый язык вывивав в условіях Московского князївства, причім на нёго мали значный вплив уґро-фіньскы субстраты і шпеціфічны історічны условія ізолації од западных Славян.^[24]

Вплив церьковнославяньского языка

Найвыразнїшов рисов в історії російского языка є обровскый вплив церьковнославяньского языка (котрый є своїм походжінём южнославяньскый). По многым сторочам на теріторії Московского штату екзістовала діґлосія: церьковнославяньскый язык быв языком културы, реліґії і літературы, докы говорова выходославяньска ся хосновала в звычайнім жывотї і часточно ай в урядній корешпонденції. То вело к масовому перевзятю словной засобы. Сучасный російскый язык є богатый на церьковнославянізмы, котры вытиснули оріґіналны выходославяньскы еквіваленты („время“ намісто „веремя“, „сладкий“ намісто „солодкый“, „надежда“ намісто „надїя“).^[25]

Імперьскый період і кодіфікація

К розсяглым змінам дішло за час Петра I., кедь было заведжене гражданьске писмо і одкрыла ся дорога про чіселны пожычкы з европскых языків (голандьского, нїмецького, французьского). Конечну сінтезу народного говорового языка, церьковнославянізмів і европской лексікы провів Александр Пушкін в першій половинї 19. стороча, чім положыв основу сучасной літературной нормы.

Алфавіт і правопис

Сучасный російскый алфавіт ся складать з 33 букв. В роцї 1918 го большевици кардінално зреформовали. Цїлём реформы было спрощіня правопису: з алфавіту были вылучены буквы Ѣ (ять), Ѳ (фіта), І (і десяткове) і было зрушене писаня твердого знаку (ъ) на концї слов по твердых согласных.

Особливостёв російской ґрафікы є хоснованя букв Ё, Ъ (твердый знак, котрый фунґує як роздїлный) і Ы. Правопис є до великой міры історічный і морфолоґічный, прото ся писомна подоба часто конкретно одлишать од реалной высловности (через силну редукцію гласных).

Діалекты

Діалекты російского языка ся дїлять на два великы наріча і переходну зону:

Северне наріча: вызначує ся оканём (яснов высловностёв непризвучного [о]) і выбуховым звуком [г].
Южне наріча: характерізує ся аканём (редукціёв [о] на [а]) і фрікатівным звуком [г], што го приближує к україньскій і білоруській высловности.
Середнёросійскы говоры: переходна зона, котра споїла северный консонантізм (выбухове [г]) і южный вокалізм (аканя). Праві тоты говоры, головно московскы, ся стали основов літературного языка.

Література

Филин Ф. П. Истоки и судьбы русского литературного языка. — М.: Наука, 1981. — 327 с.
Иванов В. В. Историческая грамматика русского языка. — М.: Просвещение, 1990.
Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. — М.: Языки славянской культуры, 2004. — 872 с.

Поз. тыж

Позначкы

↑ Поставіня Крыиу і міста Севастополь є од марца 2014 предметом sporu меджі Росіёв і Українов; Україна і векшына меджінародного сполоченства поважують Крым за автономну републіку Україны і Севастополь за єдно з україньскых міст зо шпеціалным штатутом, докы Росія наопак поважує Крым за федералный субєкт Росії і Севастополь за єдно з трёх російскых федералных міст
1 2 Абхазія і Южна Осетія суть лем часточно узнаны країны.

Референції

1 2 3 Російскый язык at Ethnologue (28th ed., 2025) Шаблона:Closed access
↑ Article 68. Constitution of the Russian Federation. http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm. [перевірено 18 June 2013].
↑ Article 17. Constitution of the Republic of Belarus. 11 May 1998. http://president.gov.by/en/press19329.html. [перевірено 18 June 2013].
↑ Nazarbaev, N. (4 December 2005). Article 7. Constitution of the Republic of Kazakhstan. http://www.constcouncil.kz/eng/norpb/constrk/. [перевірено 18 June 2013].
↑ Официальный сайт Правительства КР. https://www.gov.kg/ky. [перевірено 16 February 2020].
↑ КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН. Parliament of Tajikistan. http://prokuratura.tj/ru/legislation/the-constitution-of-the-republic-of-tajikistan.html. [перевірено 9 January 2020].
↑ Article 16. Legal code of Gagauzia (Gagauz-Yeri). 5 August 2008. http://www.gagauzia.md/pageview.php?l=en&idc=389&id=240. [перевірено 18 June 2013].
↑ Law № 173 from 22.07.2005: "About main notes about special legal status of settlements of left bank of the Dniester (Transnistria)" - Article 6: in Romanian Архівовано 15 януара 2013.; in Russian Архівовано 15 януара 2013..
↑ Конституция Республики Абхазия. 18 January 2009. http://www.abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty. [перевірено 16 February 2020].
↑ КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ ЮЖНАЯ ОСЕТИЯ. 11 August 2009. http://cominf.org/node/1127818105. [перевірено 5 April 2021].
↑ Law of the Moldavian Soviet Socialist Republic on the Functioning of Languages on the Territory of the Moldavian SSR. U.S. English Foundation Research. 2016. http://usefoundation.org/view/436.
1 2 List of declarations made with respect to treaty No. 148 (Status as of: 21/9/2011). Council of Europe. http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23/01/05&CL=ENG&VL=1. [перевірено 22 May 2012].
↑ Ethnic Groups and Religious department, Fujian Provincial Government (13 September 2022). 少数民族的语言文字有哪些？ (по zh). http://fujian.gov.cn/hdjl/hdjlzsk/mzzjt/mz/202209/t20220913_5991001.htm. [перевірено 28 October 2022]. „"我国已正式使用和经国家批准推行的少数民族文字有19种，它们是...俄罗斯文..."“
↑ Ministry of Education of the People's Republic of China (27 August 2021). 中国语言文字概况（2021年版） (по zh). http://www.moe.gov.cn/jyb_sjzl/wenzi/202108/t20210827_554992.html. [перевірено 18 December 2023]. „"...属于印欧语系的是属斯拉夫语族的俄语..."“
↑ National Minorities Policy of the Government of the Czech Republic. Vlada.cz. http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/. [перевірено 22 May 2012].
↑ Președintele CCM: Constituția nu conferă limbii ruse un statut deosebit de cel al altor limbi minoritare. Deschide.md. https://deschide.md/ro/stiri/politic/78929/Pre%C8%99edintele-CCM-Constitu%C8%9Bia-nu-confer%C4%83-limbii-ruse-un-statut-deosebit-de-cel-al-altor-limbi-minoritare.htm. [перевірено 22 January 2021].
↑ Romania : Languages of Romania. 19 February 1999. http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=RO. [перевірено 28 January 2016].
↑ Article 10 Архівовано 21 мая 2011. of the Constitution says: "The state language of Ukraine is the Ukrainian language. The State ensures the comprehensive development and functioning of the Ukrainian language in all spheres of social life throughout the entire territory of Ukraine. In Ukraine, the free development, use and protection of Russian, and other languages of national minorities of Ukraine, is guaranteed."
↑ Russian Language Institute. http://www.ruslang.ru/agens.php?id=aims. [перевірено 16 May 2010].
↑ Росíйскый // Плїшкова, А., Копорова, К., Ябур, В. і кол. Правила русиньского правопису з ортоґрафічным і ґраматічным словником. – Пряшів: Пряшівска універзіта, 2019. ISBN 978-80-555-2323-1 – С. 439 https://www.unipo.sk/public/media/39244/FINAL-lexika%2008-06-2021_1.pdf
↑ Рýськый // Плїшкова, А., Копорова, К., Ябур, В. і кол. Правила русиньского правопису з ортоґрафічным і ґраматічным словником. – Пряшів: Пряшівска універзіта, 2019. ISBN 978-80-555-2323-1 – С. 440 https://www.unipo.sk/public/media/39244/FINAL-lexika%2008-06-2021_1.pdf
↑ Плїшкова, Анна; Копорова, Кветослава; Ябур, Василь (2019). Русиньскый язык: Комплексный опис языковой сістемы в контекстї кодіфікації. Acta Universitatis Prešoviensis. Пряшів: Vydavateľstvo Prešovskej univerzity. с. 15. ISBN 978-80-555-2243-2.
↑ Официальные языки ООН. https://www.un.org/ru/our-work/official-languages. [перевірено 2026-08-29].
↑ Зализняк А. А. (2004). Древненовгородский диалект. М.: Языки славянской культуры. с. 34.
↑ Успенский Б. А. (2002). История русского литературного языка (XI–XVII вв.). М.: Аспект Пресс. с. 87.

[9] Поставіня Крыиу і міста Севастополь є од марца 2014 предметом sporu меджі Росіёв і Українов; Україна і векшына меджінародного сполоченства поважують Крым за автономну републіку Україны і Севастополь за єдно з україньскых міст зо шпеціалным штатутом, докы Росія наопак поважує Крым за федералный субєкт Росії і Севастополь за єдно з трёх російскых федералных міст

[AbkhaziaSouthOssetia-10] 1 2 Абхазія і Южна Осетія суть лем часточно узнаны країны.

[e28-1] 1 2 3 Російскый язык at Ethnologue (28th ed., 2025) Шаблона:Closed access

[RusConst-2] Article 68. Constitution of the Russian Federation. http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm. [перевірено 18 June 2013].

[Belarus-3] Article 17. Constitution of the Republic of Belarus. 11 May 1998. http://president.gov.by/en/press19329.html. [перевірено 18 June 2013].

[Kazakhstan-4] Nazarbaev, N. (4 December 2005). Article 7. Constitution of the Republic of Kazakhstan. http://www.constcouncil.kz/eng/norpb/constrk/. [перевірено 18 June 2013].

[Kyrgyzstan-5] Официальный сайт Правительства КР. https://www.gov.kg/ky. [перевірено 16 February 2020].

[6] КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН. Parliament of Tajikistan. http://prokuratura.tj/ru/legislation/the-constitution-of-the-republic-of-tajikistan.html. [перевірено 9 January 2020].

[Gagauzia-7] Article 16. Legal code of Gagauzia (Gagauz-Yeri). 5 August 2008. http://www.gagauzia.md/pageview.php?l=en&idc=389&id=240. [перевірено 18 June 2013].

[8] Law № 173 from 22.07.2005: "About main notes about special legal status of settlements of left bank of the Dniester (Transnistria)" - Article 6: in Romanian Архівовано 15 януара 2013.; in Russian Архівовано 15 януара 2013..

[Abkhazia-11] Конституция Республики Абхазия. 18 January 2009. http://www.abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty. [перевірено 16 February 2020].

[Ossetia-12] КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ ЮЖНАЯ ОСЕТИЯ. 11 August 2009. http://cominf.org/node/1127818105. [перевірено 5 April 2021].

[13] Law of the Moldavian Soviet Socialist Republic on the Functioning of Languages on the Territory of the Moldavian SSR. U.S. English Foundation Research. 2016. http://usefoundation.org/view/436.

[No148-14] 1 2 List of declarations made with respect to treaty No. 148 (Status as of: 21/9/2011). Council of Europe. http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23/01/05&CL=ENG&VL=1. [перевірено 22 May 2012].

[15] Ethnic Groups and Religious department, Fujian Provincial Government (13 September 2022). 少数民族的语言文字有哪些？ (по zh). http://fujian.gov.cn/hdjl/hdjlzsk/mzzjt/mz/202209/t20220913_5991001.htm. [перевірено 28 October 2022]. „"我国已正式使用和经国家批准推行的少数民族文字有19种，它们是...俄罗斯文..."“

[16] Ministry of Education of the People's Republic of China (27 August 2021). 中国语言文字概况（2021年版） (по zh). http://www.moe.gov.cn/jyb_sjzl/wenzi/202108/t20210827_554992.html. [перевірено 18 December 2023]. „"...属于印欧语系的是属斯拉夫语族的俄语..."“

[17] National Minorities Policy of the Government of the Czech Republic. Vlada.cz. http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/. [перевірено 22 May 2012].

[18] Președintele CCM: Constituția nu conferă limbii ruse un statut deosebit de cel al altor limbi minoritare. Deschide.md. https://deschide.md/ro/stiri/politic/78929/Pre%C8%99edintele-CCM-Constitu%C8%9Bia-nu-confer%C4%83-limbii-ruse-un-statut-deosebit-de-cel-al-altor-limbi-minoritare.htm. [перевірено 22 January 2021].

[19] Romania : Languages of Romania. 19 February 1999. http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=RO. [перевірено 28 January 2016].

[UAConstitution-20] Article 10 Архівовано 21 мая 2011. of the Constitution says: "The state language of Ukraine is the Ukrainian language. The State ensures the comprehensive development and functioning of the Ukrainian language in all spheres of social life throughout the entire territory of Ukraine. In Ukraine, the free development, use and protection of Russian, and other languages of national minorities of Ukraine, is guaranteed."

[21] Russian Language Institute. http://www.ruslang.ru/agens.php?id=aims. [перевірено 16 May 2010].

[22] Росíйскый // Плїшкова, А., Копорова, К., Ябур, В. і кол. Правила русиньского правопису з ортоґрафічным і ґраматічным словником. – Пряшів: Пряшівска універзіта, 2019. ISBN 978-80-555-2323-1 – С. 439 https://www.unipo.sk/public/media/39244/FINAL-lexika%2008-06-2021_1.pdf

[23] Рýськый // Плїшкова, А., Копорова, К., Ябур, В. і кол. Правила русиньского правопису з ортоґрафічным і ґраматічным словником. – Пряшів: Пряшівска універзіта, 2019. ISBN 978-80-555-2323-1 – С. 440 https://www.unipo.sk/public/media/39244/FINAL-lexika%2008-06-2021_1.pdf

[24] Плїшкова, Анна; Копорова, Кветослава; Ябур, Василь (2019). Русиньскый язык: Комплексный опис языковой сістемы в контекстї кодіфікації. Acta Universitatis Prešoviensis. Пряшів: Vydavateľstvo Prešovskej univerzity. с. 15. ISBN 978-80-555-2243-2.

[25] Официальные языки ООН. https://www.un.org/ru/our-work/official-languages. [перевірено 2026-08-29].

[26] Зализняк А. А. (2004). Древненовгородский диалект. М.: Языки славянской культуры. с. 34.

[27] Успенский Б. А. (2002). История русского литературного языка (XI–XVII вв.). М.: Аспект Пресс. с. 87.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[lower-alpha 1]

[lower-alpha 2]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]