Перейти до вмісту

Піца

Зо сторінкы Вікіпедія
Піца
італ. Pizza

Піца з городинов (маслинами, паприґов и цибульов), порізана на вусям дарабув
ФильБоґач
Місто походжіняКампанія, Неапол, Італія
Головні інґредієнтыКісто, мачанка (типово томатна), сыр (типово моцарела)
Піца на Commons

Пі́ца (італ. pizza [ˈpittsa], по неаполськы [ˈpittsə]) є їдіня таліянської кухни, як правило плыскый боґач из кіста з пшеничної мукы, намащеный томатнов мачанков, присыпаный сыром и другыми інґредієнтами, спеченый при высокуй температурі и традиційно в шпорі на дрывах.

Термін „піца“ ся на письмі першый раз споминат у 997. році у латинськоязычнуй рукописи з варощика Ґаета в южнуй Італії на гатарі Кампанії.[1] Авторство сучасної верзії піцы часто приписувут наполітанському шефови Рафаеле Еспозіто в кунци 19. стороча.[2][3][4][5] У 2009. році неаполська піца была зареєстрована в Европськуй унії ги ґарантована традиційна особеность (TSG).[6] У 2017. році уміня неаполської піцы зайшло до исписа нематеріалної културної дідузнины ЮНЕСКО.[7]

Піца и єї варіанты тото єдно з майпопуларных їдінь у світі. Піца ся продає у вшылиякых ресторанах, у тум числі спеціалных закладах — піцеріях; чинит ся на доставку и ги стрітфуд.[8] Піца ся ай продає у продуктовых бовтах у замороженум виді у формі основы з кіста на печіня дома у бловдері. Челядника, котрый чинит піцу, называвут „піцайоло“.[9]

У Італії ся піца як правило подає цілов и їст ся вилков и ножом;[10][11] у неформалных обстоянях ї знавут розрізати и пак брати дарабчикы руками. Піца ся майчасто ріже на вусям дарабув.

У 2017. році світовый торг піцы обсяговав 128 міліардув америцькых доларув, из котрых 44 міліарды припадали на Споєні штаты Америкы и были поділені межи 76,000 америцькыми піцеріями.[12]

Майстарым письмовым споминком слова „піца“ ся держит „Codex diplomaticus Caietanus“, нотаріалный латинськоязычный документ из варощика Ґаета, котрый товды быв ищи частьов Бізантської імперії.[13] У тексті ся пише, ож орендарь хыжі мав кажджый рук плотити єпископу Ґаетському duodecim pizze — дванадцятьма піцами — а щи свинськым плечом и почков на Руздво и дванадцятьма піцами тай паров курий на Пасху.[14]

Сут такі пропоновані варіанты етимолоґії:

Варіацій піцы екзістує преповно: они ся удличавут начинков, крайчиками, методом прилажіня вадь ушыткыми трьома пунктами. Варіанты піцы ся часто называвут позад реґіона, де вни ся зачатково пошырили, особено у Сівернуй Америці (ги наприклад піца по нюйоркськы, анґл. New York–style pizza). Місні варіації піцы часто ставут символами реґіоналных кухнюв.

Исі исписы указувут подакотрі знамі варіації піцы:

Italian varieties
Подобенка Назывка Характерні інґредієнты Походжіня Першый спомин Коментарі
Марінара (італ. Pizza marinara) Томатный сос, оливковый олуй, ореґано, чеснок. Без сыра. Неапол, Італія 1734 Єдна з майстарых варіацій неаполської піцы.
Марґаріта (італ. Pizza margherita) Парадичкы, моцарела, базілік. Неапол, Італія юній 1889 Архетипна неаполська піца.
Марінара (італ. Pizza marinara) Артішокы, буженина, грибы, оливкы, парадичкы. Рим, Лаціо, Італія 1937 Подабат на кватро стаджоні, айбо начинка переколочена, а не розділена.
Кватро стаджоні/Чотыри сезоны (італ. Pizza quattro stagioni) Артішокы, буженина, грибы, оливкы, парадичкы. Кампанія, Італія Начинкы удділені єдна уд другої по чотырьох секціях, што удкликує на чотыри поры року.
Кварто формаджі/Чотыри сыры (італ. Pizza quattro formaggi) Чотыри филі сыра: моцарела, ґорґонзола, два другі залежат уд реґіона. Лаціо, Італія Походжіня не є ясно задокументованоє, айбо держит ся, ож она ся появила приближно на зачаткови 18. стороча.[21]
З морьопродуктами Морьопродукты Італія Межи єї пудвидами сут піца ай фурті ді маре (італ. Pizza ai frutti di mare, букв. „піца з плодув моря“) без сыра и піца пескаторе (італ. Pizza pescatore, букв. рыбацька піца) из мушлями вадь каламарями.
Italian styles
Подобенка Назывка Характеристикы Походжіня Першый спомин
Калцоне (італ. calzone) Закрыта піца, складена удвоє. Неапол, Італія
Панцероті (італ. panzerotti) Подабат на калцоне, лиш ся жарит, а не пече. Апулія, Італія
Жарена піца (італ. pizza fritta) Піца ся жарит в олою вмісто выпіканя. Неапол, Італія
Піцета (італ. pizzetta) Small pizza served as an hors d'oeuvre or snack. Італія
North American styles
Подобенка Назывка Характеристикы Походжіня Першый спомин
По каліфорнійськы (анґл. California-style pizza) Нетрадиційні інґредієнты, особено вшылияка свіжа городина. Каліфорнія, США 1980
По каліфорнійськы (анґл. Chicago-style pizza), deep dish pizza (букв. „піца [вчинена] у глубокуй посудині“) Пече ся у тепші з высокыми стінками и має грубый слуй начинкы; крайці пораз набивавут сыром авадь другыми інґредієнтами. Чікаґо, США дас 1940-і-і
По колорадськы (анґл. Colorado-style pizza) З характерными грубыми, плетеными крайцями, много соса и сыра. Традиційно ся продає на вагу и їст ся из медом. Колорадо, США 1973
По детройтськы (анґл. Detroit-style pizza) Сыр доходит до крайцюв и карамелізує ся, докывувучи ся высокых стінок тяжкої прямокутної тепші, уд чого крайці ставут тверді и хрумтячі. Детройт, США 1946
По каліфорнійськы (анґл. New Haven–style pizza) Тонкі крайці, характерна обугленусть на кістови. Ню Гейвен, Конетікут, США 1925
По нюйоркськы (анґл. New York–style pizza) Вдухновлена неаполськов піца з характернов складувучыми ся при їдіньови крайцями. Ню Йорк, США Зачаток 1900-ых
По сентлуїськы (анґл. St. Louis–style pizza) Тонкі крайці, учинені без дружджув, што подабавут на крекер; як правило прилажує ся з сыром „Provel“ и ріже ся на квадратні дарабчикы. Сент Луіс, Мізурі, США 1945
По віндзорськы (анґл. Windsor-style pizza) Порізькана пепероні и конзервовані грибы. Віндзор, Канада 1950-і
  • Калцоне и стромболі тото похожі їдіня, котрі ся часто чинят из кіста ги на піцу, котроє складувут удвоє (італ. calzone) вадь закручувут (stromboli) у нього начинку.
  • Пінса тото низкокалорійна варіація піцы, на котру ся знає мастити сос по выпіканю.
  • Фокача тото плыскый таліянськый хліб, котрый подабат по стильови тай текстурі на піцу и в подакотрых містах ся кличе pizza bianca, букв. „біла піца“.
  1. 1 2 Maiden, Martin. Linguistic Wonders Series: Pizza is a German(ic) Word. http://www.yourdictionary.com/library/pizza.html.
  2. ↑ Naples at Table: Cooking in Campania. Harper Collins. 1998. с. 68. ISBN 9780060182618. https://archive.org/details/naplesattablecoo0000schw.
  3. ↑ Delizia!: The Epic History of the Italians and Their Food. 2008. с. 186. https://archive.org/details/deliziaepichisto0000dick_j9o8.
  4. ↑ Italian Baking Secrets. 2007. с. 99. https://archive.org/details/italianbakingsec00orsi.
  5. ↑ "Pizza Margherita: History and Recipe". ITALY Magazine. March 14, 2011. Archived from the original on February 7, 2013. Retrieved February 21, 2022.
  6. ↑ How to Make Neapolitan Pizza. La Cucina Italiana. June 16, 2020. https://www.lacucinaitaliana.com/italian-food/how-to-cook/how-to-make-neapolitan-pizza. [перевірено June 18, 2024].
  7. ↑ "Naples' pizza twirling wins Unesco 'intangible' status". The Guardian (in британский английский). London. Agence France-Presse. December 7, 2017. ISSN 0261-3077. Archived from the original on December 7, 2017. Retrieved December 7, 2017.
  8. ↑ Miller, Hanna (April–May 2006). American Pie. American Heritage. http://www.americanheritage.com/content/american-pie. [перевірено May 4, 2012].
  9. ↑ Doane, Seth (November 20, 2022). Bringing authentic Neapolitan pizza home. CBS News. https://www.cbsnews.com/news/bringing-authentic-neapolitan-pizza-home/.
  10. ↑ Naylor, Tony (September 6, 2019). "How to eat: Neapolitan-style pizza". The Guardian. London. Archived from the original on September 14, 2019. Retrieved September 20, 2019.
  11. ↑ Godoy, Maria (January 13, 2014). Italians To New Yorkers: 'Forkgate' Scandal? Fuhggedaboutit. The Salt, National Public Radio. https://www.npr.org/sections/thesalt/2014/01/13/262087618/italians-to-new-yorkers-forkgate-scandal-fuggedaboutit. [перевірено September 20, 2019].
  12. ↑ Hynum, Rick (December 2016). Pizza Power 2017 – A State of the Industry Report. http://www.pmq.com/December-2016/Pizza-Power-2017-A-State-of-the-Industry-Report/. [перевірено July 28, 2017].
  13. ↑ Miller, Keith (February 12, 2015). Was pizza not invented in Naples after all?. https://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/foodanddrinknews/11408256/Was-pizza-not-invented-in-Naples-after-all.html. [перевірено January 11, 2025]. „Giuseppe Nocca of the Istituto Alberghiero di Formia claims that the "codex diplomaticus cajtanus" of 997 CE contains the first ever written use of the word, in a list of food to be supplied annually as a tithe to the archbishops of Gaeta by the tenants of a mill on the nearby river Garigliano.“
  14. ↑ Sorpresa: la parola "pizza" è nata a Gaeta. February 9, 2015. https://napoli.repubblica.it/cronaca/2015/02/09/news/sorpresa_la_parola_pizza_nata_a_gaeta-106914635/. [перевірено November 16, 2021].
  15. ↑ Babiniotis, Georgios (2005) (по el). Lexicology Centre. с. 1413. ISBN 978-960-86190-1-2.
  16. ↑ Pizza. Online Etymology Dictionary. http://www.etymonline.com/index.php?term=pizza. [перевірено June 5, 2009].
  17. ↑ Pissa, Liddell and Scott, "A Greek-English Lexicon, at Perseus. Perseus.tufts.edu. https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2383267. [перевірено June 5, 2009].
  18. ↑ Pizza. Dictionary.com. http://dictionary.reference.com/search?q=pizza&r=66. [перевірено June 5, 2009].
  19. ↑ "pizza" (Архівовано 21 фебруара 2022.), Online Etymology Dictionary.
  20. ↑ Pizza. Garzanti Linguistica. De Agostini Scuola Spa. http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=pizza. [перевірено January 31, 2014].
  21. ↑ La pizza 4 fromages : origines et recettes.. Restaurant le Quatre Vingt.. May 31, 2017. https://le80.fr/la-pizza-4-fromages-origines-et-recettes/. [перевірено December 10, 2023].