Молдавськый язык
| Молдавськый язык | |
|---|---|
| |
| Высловность | [ˈlimba moldoveˈne̯askə] |
| Етніціта | Молдаване |
Індоевропські
| |
| Офіціалный статус | |
Урядный язык в |
 Придністровя (молдавська кирилиця) |
| Языковы коды | |
| ISO 639-1 | mo (застарілый) |
| ISO 639-2 | mol (застарілый) |
| ISO 639-3 | mol (застарілый) |
Молда́вськый язык (рум. limba moldovenească, кирилицьов лимба молдовеняскэ) є єдна з двох місных назывок на румынськый язык у Молдові.[1][2] Формално офіційный язык Молдовы ся дефіновав ги „молдавськый“ у Статі 13 конституції 1994. року,[3] кой декларація незалежности за 1991. рук указовала „румынськый“. У 2003. році молдавськый парламент прияв закон, подля котрого и „молдавськый“, и „румынськый“ тото лінґвонімы на єден и тот самый язык.[4] У 2013. році Конституційный суд Молдовы постановив, ож декларація незалежности має перевагу над статьов из конституції,[5] тым самым уддавши статус офіційної назывці „румынськый язык“.[6][7] 16. марця 2023 молдавськый парламент прияв закон, котрый наказує хосновати назывку „румынськый“ на націоналный язык в ушыткых леґіслативных текстах и конституції. 22. марця тот закон промулґовала президентка Молдовы Мая Санду.[8]
Непризнана Придністровська молдавська республіка дале признає „молдавськый язык“ єдным из офіційных вєдно з російськым и украйинськым.[9] В Украйині „молдавськый язык“ быв признаный меншиновым до 13. юнія 2026, кой став платный закон,[10] приятый Верьховнов радов Украйины за выключіня молдавського з исписа защищеных языкув подля Европської хартії реґіоналных и меншиновых языкув.[11] На тот момент ушыткі 16 школ у Одеськуй области, котрі мали у проґрамі „молдавськый язык“, замінили тот термін на „румынськый“, як написала ґазета „Думська“ 13. януара 2024 за заяву Міністерства школованя и наукы Украйины.
Молдаване сторочами хосновали вба терміны взайимозамінно, айбо у часы Совєтського союза термін „молдавськый язык“ став єдиным признаным.
Булшина молдованув из высшым ошколованьом[12] и булшина бывателюв столиці, Кишиньова,[13] называвут свуй рудный язык „румынськым“; булшина бывателюв сільської місности на списованьови 2004. року вказали рудным языком „молдавськый“.[13] У школах у Молдові ся термін „румынськый язык“ хоснує уд уголошіня незалежности.[14]
У Молдові ся говорит молдавськым діалектом румынського языка, ареалом котрого є приближно територія даколишнього Молдавського княжства (теперь розділена помежи Румынійов, Молдовов и Украйинов). Тот діалект ся тримле за єдну из пяти головных варіацій румынського языка. Ушыткі пять сут на письмі ідентичні; Молдова и Румынія мавут єден літературный язык.[15][16]
Стандартный алфавіт, хоснованый у Молдові є ідентичный до румынського алфавіта, вчиненого на основі латинського письма. До 1918. року хосновали ся вшылиякі варіанты румынської кирилиці. Молдавська кирилиця, стандартизована в Совєтському союзі на основі російської азбукы, хосновала ся у 1924–1932 и 1938–1989. роках и дале ся хоснує у Придністровськуй молдавськуй республіці.[17]
Референції
[едітовати | едітовати жрідло]- ↑ Europe Review 2003/2004: The Economic and Business Report (15th ed.). London: Kogan Page. 2004. https://books.google.com/books?id=3R85byyUHeUC.
- ↑ Directorate-General for Translation of the European Commission (2008). A Field Guide to the Main Languages of Europe – Spot That Language and How to Tell Them Apart. http://extranet.isti.ulb.ac.be/telecharge2.php?user=0&nomfic=willmott%2Fbac2_linguistics%2Fsection%201%20-%20%20history%20of%20linguistics%20indo-eur%20langs%20%20units%201%20and%202%2Ffield_guide_main_languages_of_europe_en.pdf. [перевірено 7 April 2020].
- ↑ Constitution of the Republic of Moldova. Article 13, line 1. http://gov.md/content/ro/0000072.pdf.
- ↑ Politics of National Conception of Moldova (по ro). Law No. 546/12-19-2003. http://lex.justice.md/index.php?action=view&view=doc&lang=1&id=312846. [перевірено 10 March 2014].
- ↑ "Hotărâre Nr. 36 din 05.12.2013 privind interpretarea articolului 13 alin. (1) din Constituție în corelație cu Preambulul Constituției și Declarația de Independență a Republicii Moldova (Sesizările nr. 8b/2013 și 41b/2013)" (in румунська). Constitutional Court of Moldova. Archived from the original on 5 March 2016. Retrieved 20 December 2013.
124. ... Prin urmare, Curtea consideră că prevederea conținută în Declarația de Independență referitoare la limba română ca limbă de stat a Republicii Moldova prevalează asupra prevederii referitoare la limba moldovenească conținute în articolul 13 al Constituției.
[124. ... Therefore, the Court considers that the provision contained in the Declaration of Independence regarding the Romanian language as the state language of the Republic of Moldova prevails over the provision regarding the Moldovan language contained in Article 13 of the Constitution.] - ↑ "Moldovan court rules official language is 'Romanian', replacing Soviet-flavored 'Moldovan'". Fox News. Associated Press. 2013-12-05. Archived from the original on 2013-12-09. Retrieved 2013-12-07.
- ↑ "Chisinau Recognizes Romanian As Official Language". Radio Free Europe/Radio Liberty. 5 December 2013. Archived from the original on 23 September 2016. Retrieved 11 March 2014.
- ↑ "Președinta Maia Sandu a promulgat Legea care confirmă că limba de stat a Republicii Moldova este cea română" (in румунська). Presidency of the Republic of Moldova.
Astăzi am promulgat Legea care confirmă un adevăr istoric și incontestabil: limba de stat a Republicii Moldova este cea română.
[Today I have promulgated the law that confirms a historical and indisputable truth: the state language of the Republic of Moldova is Romanian.] - ↑ КОНСТИТУЦИЯ ПРИДНЕСТРОВСКОЙ МОЛДАВСКОЙ РЕСПУБЛИКИ. Министерство иностранных дел Приднестровской молдавской республики. Октябрь 2014. https://mid.gospmr.org/en/constitution. [перевірено 16. авґуста 2024].
- ↑ Gherman, Marin (16 June 2026). ""Limba moldovenească", eliminată din legea ucraineană privind Carta limbilor regionale sau minoritare". BucPress (in румунська).
- ↑ Savin, Mircea (3 December 2025). ""Corectăm o inexactitate istorică!" – Parlamentul Ucrainei a eliminat "limba moldovenească" și a consfințit protejarea Limbii Române / Limba rusă, "retrogradată"". Cotidianul.md (in румунська).
- ↑ CBS AXA/IPP nov. 2012. http://www.ipp.md/public/files/Barometru/BOP_11.2012_prima_parte.pdf.
- 1 2 Population by main nationalities, mother tongue and language usually spoken, 2004 (XLS). National Bureau of Statistics of the Republic of Moldova. http://www.statistica.md/public/files/Recensamint/Recensamintul_populatiei/vol_1/8_Nation_Limba_vorbita__materna_ro.xls. [перевірено 14 July 2016].
- ↑ Ministerul Educatiei a Republicii Moldova : Acte Normative și Publicații : Acte normative și legislative : Domeniul învațămîntului preuniversitar (по ro). 2004-10-04. http://www.edu.md/?lng=ro&MenuItem=6&SubMenu0=1&SubMenu1=2&article=inv_preuniversitar/reg_ex_absolvire_gimnaziu. [перевірено 2021-08-24].
- ↑
- Minahan, James (1989). Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States. Greenwood. с. 276.
- Moldova, Country Study. Washington, DC: Library of Congress. http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/mdtoc.html#md0027. [перевірено 3 June 2008].
- Encyclopædia Britannia (online ed.), quoted in Descriptive Cataloging: Romanian Language Codes – Moldavian or Romanian?. Slavic Cataloging Manual. Indiana University. http://www.indiana.edu/~libslav/slavcatman/langcode.html. [перевірено 3 June 2008].
- A country-by-country update on constitutional politics in Eastern Europe and the ex-USSR. NYU LAW. http://www.law.nyu.edu/eecr/vol11num1_2/constitutionwatch/moldova.html. [перевірено 3 June 2008].
- The Sovietization of Moldova. http://www.jmu.edu/orgs/romanian/moldova1.htm. [перевірено 3 June 2008].
- Moldova. https://www.ethnologue.com/country/MD/. [перевірено 3 June 2008].
- Disillusionment with Democracy: Notes from the Field in Moldova. http://www.ksg.harvard.edu/kokkalis/GSW5/anderson.pdf. [перевірено 3 June 2008].
- Languages across Europe: Moldovan. BBC. https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/languages/moldovan.shtml. [перевірено 23 December 2019].
- ↑ Л. И. Лухт, Б. П. Нарумов. "Румынский язык". Языки мира. Романские языки. Институт лингвистики Российской академии наук, 2001.
- ↑ Denis Deletant, Slavonic Letters in Moldova, Wallachia & Transylvania from the Tenth to the Seventeenth Centuries, Ed. Enciclopedicӑ, Bucharest, 1991.