Мнягкуны
Мнягкуны вадь молу́скы (Mollusca) тото біолоґічный тип перворотых безхребтовых звірюв. Тип чинят 86,000 жывых видув,[1] што чинит їх другым майвеликым типом по членкарях. Окрем того подля оцінок сут межи 60,000 и 100,000 закамінілых[2] и дуже много неописаных жывых видув. Многі таксоны мнягкунув мало зглядовані.[3]
Мнягкуны тото майвеликый морськый тип и чинит дас 23% уд ушыткых названых морськых орґанізмув. Они читаво ся рузнят, не лиш розміром и анатомічнов структуров, айбо и справованьом и біотопами; многі їх ґрупы сут прісноводні вадь даже наземні. Тип мнягкуны ся типово ділит на сім авадь вусям таксономічных класув,[4] два з котрых сут цілково вымерші. Головоногі мнягкуны, такі ги каламарі, Sepiidae вадь вусямногы, сут єдныма з невролоґічно майрозвитых безхребтовых; майвеликі два жыві виды безхребтовых тото ґіґантськый тай колосалный каламарь. Черевоногі (чіґобіґы, слимакы, абалоны) сут майрузношерстым класом и чинят 80% ушыткых класифікованых мнягкунув.
Чотыри майуніверзалні рисы, дефінувучі сучасных мнягкунув, ото: мнягкоє тіло, котроє ся складат почти цілком из мускулув; мантія из великов заглубинов про дыханя тай выділеня; присутность радулы (кроме як у двостулковых); структура нервової системы. Попри сі ворошні елементы, мнягкуны мавут читаву морфолоґічну рузноту.
Етимолоґія
[едітовати | едітовати жрідло]Термін „молуск“ походит уд франц. mollusque, котроє пушло уд посткласичного лат. mollusca, уд mollis „мнягкый“, першый раз ухоснованого Яном Йонстоном у Historiæ Naturalis (1650) на попис ґрупы головоножцюв.[5] molluscus ся хосновало у класичнуй латині лиш ги якусник до слова nux „оріх“ и значило конкретный филь мнягкого оріха. Годно быти, ож Йонстон и пак Лінней хосновали mollusca у біолоґічнуй таксономії пуд вливом Арістотельового τὰ μαλάκια ta malákia „мнягкі“ уд μαλακός malakós „мнягкый“, котроє вун хосновав у тому числі на Sepiidae.[6][7] Наука, штудувуча молускы, завто ся кличе малаколоґія.[8]
Май давно ся сохтовало хосновати термін Molluscoida на удділеня звірячого царства, обсягувучоє плечоногых, міхувцюв и покрывникув, котрі гадано подабали на мнягкунув. Як ся теперькы знає, плечоногі, міхувці и мнягкуны вшыткі сут частьов клады лофотрохозоюв, айбо мавут дуже мало ворошного з покрывниками, того термін Molluscoida выйшов из хоснованя.[9]
Референції
[едітовати | едітовати жрідло]- ↑ MolluscaBase (по en). https://www.molluscabase.org/about.php. [перевірено 2025-12-14].
- ↑ Taylor, P.D.; Lewis, D.N. (2005). Fossil Invertebrates. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01972-0. OCLC 912402392. https://archive.org/details/isbn_9780674019720.
- ↑ Fedosov, Alexander E.; Puillandre, Nicolas (2012). "Phylogeny and taxonomy of the Kermia–Pseudodaphnella (Mollusca: Gastropoda: Raphitomidae) genus complex: A remarkable radiation via diversification of larval development". Systematics and Biodiversity. 10 (4): 447–477. doi:10.1080/14772000.2012.753137.
- ↑ Ponder, W. F.; Lindberg, David R., ред.s (2008). Phylogeny and evolution of the Mollusca. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-25092-5. OCLC 152581003. https://archive.org/details/phylogenyevoluti0000unse_p3z6.
- ↑ mollusc. Oxford English Dictionary. Oxford University Press. 2023.
- ↑ μαλάκια, μαλακός. Liddell, Henry George; Scott, Robert; A Greek–English Lexicon at the Perseus Project.
- ↑ Aristotle. Book I part 1, Book IV part 1, etc.. History of Animals.
- ↑ Little, L., ред. (1964). Oxford University press.
- ↑ Chisholm, Hugh, ed. (1911). Molluscoida. Encyclopædia Britannica. Vol. 18 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 675.