Перейти до вмісту

Латвійськый язык

Едітовати одказы
Зо сторінкы Вікіпедія
Латвійськый язык
latviešu valoda
Высловность [ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]
Говорять ним в Латвія
Region Балтія
Етніціта Латвійці
Native speakers
 1.5 міліона[1] (2023)
Indo-European
  • Балто-словянські
    • Балтійські
      • Восточнобалтійські
        • Латвійськый язык
Діалект(ы) *Лівонськый
  • Середньолатвійськый
  • Верьхньолатвійськый[2]
Латиниця
Латвійськый шрифт Брайля
Офіціалный статус
Урядный язык в
  Латвія
Шаблона:Country data Европська унія
Языковы коды
ISO 639-1 lv
ISO 639-2 lav
ISO 639-3 lav – inclusive code
Individual codes:
lvs – літературный латвійськый
ltg – латґалськый
Glottolog latv1249
Linguasphere 54-AAB-a
Латвійськый язык ги основный дома у 2011. році подля муніціпалітетув Латвії
Тота статя обсягує фонетічны сімболы МФА. Без потребной підпоры зображіня ся намісто знаків Unicode можуть зображовати вопросникы, квадраты або іншы сімболы. Вступный навод к сімболам МФА найдете в статї Поміч:МФА.

Латві́йськый язык (латв. latviešu valoda [ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda])[3] ото восточнобалтійськый язык из індоевропської языкової родины. Ним приказувут латвійці, вун є урядным языком у Латвії и єдным из урядных языкув Европської унії.[4] Латвійськый має дас 1.5 міліона носителюв у Латвії и 100,000 за гатаром. Из них дас 1.16 міліона вадь 62% обывательства Латвії хоснувут го ги основный язык дома; аж не брати Латґалію и район Риґы його має за рудный по селах и варощиках булш як 90% населеня.[5][6][7]

Ги балтійськый язык, латвійськый тісно скапчаный из сосідньым литовськым.[8] Звіданка латґалського и курсенєцького, котрі сут узайимозрозумілі з латвійськым, ги окремых языкув ци варіантув латвійського є спорнов.[9][10]

Латвійськый ся першый раз появив у печати в середині 16. стороча в товмачіньови Господньої молитвы в „Cosmographia universalis“ (1544) Себастіяна Мінстера.

Історія

[едітовати | едітовати жрідло]
Ареал розселеня балтськых племен (приближні гатары), дас 1200
У 1649. році поселеня латвійськоязычных курсенєкув розтяговало ся уд Клайпеды до Ґданська.[жрідло?]
Польсько-латинсько-латвійськый словник Ґеорґа Елґера, уданый в Вілнюсови, Великоє княжство литовськоє, в 1683

Походжіня

[едітовати | едітовати жрідло]

Подля подакотрых ґлотохронолоґічных шпекулацій восточнобалтійські языкы ся удділили уд западнобалтійськых (вадь уд гіпотетичного прабалтського) межи 400. и 600. роками н. е.[11] Розлука межи латвійськым и литовськым зачала ся проявляти по 800. році. Переходні діалекты екзістовали маймало до 14. вадь 15. стороча, а майпузніше пропали у 17. сторочу.[12]

Латвійськый ги окремый язык ся сформовав за дакулько стороч из языка давньых латґалцюв через асимілацію языкув сосідньых балтськых племен: куршського, земґалського и селонського — што привело д тому, ож тоты бесіды помалі стратили свої характерні рисы. Процес конзолідації ся зачав у 13. ст. по Лівонському хрестовому поході и насилнуй християнізації, што сформовало єдиный політичный, економічный и реліґійный простур у середньовічнуй Лівонії.[13]

16–18. стороча

[едітовати | едітовати жрідло]

Майстара письмова памнятка латвійського языка тото реліґійноє товмачіня 1530. року авторства німця Ніколауса Рамма, котрый жыв у Різі.[14] Майстара вціліла книга по латвійськы тото католицькый катехизм 1585. року Петра Канісія, котрый на днешньый день є в колекції бібліотекы Упсалського університета у Швеції.[15]

Першоє товмачіня Біблії по латвійськы вчинив німець Йоган Ернст Ґлік[16] (Новый завіт у 1685, Старый завіт у 1691). Лутеранськый пастор Ґотгард Фрідріх Штендер быв закладательом латвійської секуларної літературы, вун удав першый ілустрованый латвійськый букварь (1787), першу енциклопедію з назвов „Книга высокої мудрости за світ и природу“ (латв. Augstas gudrības grāmata no pasaules un dabas; 1774), ґраматикы и латвійсько-німецькый тай німецько-латвійськый словникы.

19. стороча

[едітовати | едітовати жрідло]

До 19. стороча писаный латвійськый быв пуд вливом німецькых лутеранськых пасторув и німецького языка, бо балтійські німці формовали верьхні ешелоны місного общества.[8] У середині 19. стороча ся зачало Першоє латвійськоє націоналноє пробуджіня пуд проводом молодолатвійцюв, котрі популаризовали хоснованя латвійської бесіды. Учасникы кываня заклали фундамент літературного латвійського и популаризовали пуризм и заміну чужоязычных позычок. У 1880. роках, кой до власти прийшов царь Александер III., зачала ся русифікація.

Подля імперського російського списованя людности 1897. року у Курландськуй ґубернії было 505,994 (75.1%),[17] а в Лівонськуй ґубернії — 563,829 (43.4%) хосновачув латвійського языка, спозад чого вун быв майхоснованым у обох ґуберніях.[18]

20. стороча

[едітовати | едітовати жрідло]

21. стороча

[едітовати | едітовати жрідло]

Референції

[едітовати | едітовати жрідло]
  1. ↑ Valsts valoda
  2. ↑ Dialekti (по lv). https://valoda.lv/valsts-valoda/dialekti/. [перевірено 2025-01-26].
  3. ↑ Prauliņš, 2012, с. 1.
  4. ↑ EU official languages. https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_en. [перевірено 1 August 2022].
  5. ↑ At Home Latvian Is Spoken by 62% of Latvian Population; the Majority – in Vidzeme and Lubāna County (по en). Central Statistical Bureau of Latvia. 26 September 2013. https://www.csb.gov.lv/en/statistics/statistics-by-theme/population/census/search-in-theme/1442-home-latvian-spoken-62-latvian-population. [перевірено 30 October 2014].
  6. ↑ Latvian Language Is Spoken by 62% of the Population (по en). Baltic News Network. 26 September 2013. https://bnn-news.com/latvian-language-spoken-62-population-103604. [перевірено 30 October 2014].
  7. ↑ Žemaitis, Augustinas. Languages. https://www.onlatvia.com/languages-718. [перевірено 1 August 2022].
  8. 1 2 Dahl, Östen, ред. (2001) (по en). The Circum-Baltic Languages. John Benjamins Publishing. ISBN 9027230579. OCLC 872451315.
  9. ↑ "How Latgale chose to join Latvia". Public Broadcasting of Latvia. 2 May 2017. Retrieved 27 October 2017. The Latgalian language falls within the High Latvian dialect and is of course mutually intelligible with the other dialects.
  10. ↑ "Latgalian Language in Latvia: Between Politics, Linguistics and Law". International Centre for Ethnic and Linguistic Diversity. 30 March 2018. Retrieved 6 August 2018.
  11. ↑ Lithuania taxation laws and regulations handbook.. Intl Business Pubns Usa. 2008. с. 28. ISBN 978-1433080289. OCLC 946497138.
  12. ↑ Ramat, Anna Giacalone; Ramat, Paolo (1998). The Baltic Languages. The Indo-European Languages. Routledge. с. 454–479. ISBN 9781134921867. OCLC 908192063.
  13. ↑ Livonia. 13th-16th Century. http://lnvm.lv/en/?page_id=942. [перевірено 2017-10-27].
  14. ↑ Vīksniņš, Nicholas (1973). "The Early History of Latvian Books". Lituanus. 19 (3). Archived from the original on 24 April 2012. Retrieved 3 September 2019.
  15. ↑ "National treasure: The oldest Latvian-language book in Rīga". Public Broadcasting of Latvia. 25 August 2016. Retrieved 27 October 2017.
  16. ↑ Rozenberga, Māra; Sprēde, Antra (24 August 2016). "National treasure: The first Bible in Latvian". Public Broadcasting of Latvia. Retrieved 27 October 2017.
  17. ↑ The First General Census of the Russian Empire of 1897 – Courland governorate. Demoscope Weekly. http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd_eng.php?reg=638. [перевірено December 31, 2018].
  18. ↑ The First General Census of the Russian Empire of 1897 – Governorate of Livonia. Demoscope Weekly. http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd_eng.php?reg=725. [перевірено December 31, 2018].
Обтримане з "https://rue.wikipedia.org/w/index.php?title=Латвійськый_язык&oldid=170675"