Перейти до вмісту

Вікіпедія:Консенсус

Зо сторінкы Вікіпедія

Консенсус авадь консенс ото фундаменталный метод приятя рішень на Вікіпедії. Його суть у намаганях рішити исті проблемы редакторув через компроміс и слідованя політикам и приписам Вікіпедії. Ун ся держит майліпшым способом досягнути головні цілі Вікіпедії — єї пять стовпув. Консенсус на Вікіпедії не потребує єдноголосности (хоть тото бы было ідеално, айбо у реалности вна ся дуже рідко досігат) и не є резултатом голосованя. Редакторы выстроювут консенсус через учтиву дискусію, переговоры тай компромісы.

Консенсус годен робити лиш межи редакторами здорого розуму, котрі ся силувут робити врокаши тай из добров вольов.

Уробленя консенсуса

[едітовати жрідло]

Редакторы як правило досігавут консенс природно. Кой єден редактор мінят сторунку, другі ї читавут и годні убрати, ци редаґовати ї дале, ци лишити як є. Кой редакторы не доходят ид согласови через редаґованя, на удповіднуй дискуснуй сторунці ся удбыват дискусія, обы прийти д консенсови.

Консенсноє рішеня бере до увагы вшыткі пудняті звіданкы. В ідеалі консенсус настає из удсутством заперечінь, айбо часто мусиме ся сперти на такому шырокому согласі, якый лиш можеме досягнути. Аж не є шырокого согласу, консенсотворіня включає адаптацію пропозиції в такому ключі, обы включити опонентув, айбо не стратити тых, ко прияв зачаткову понуку.

Консенсус ся не вызначає простов порахованов булшинов голосув у даякому голосованьови; ун ся годен вызначати квалітов арґументованя, а голосованя ся мавут у його гатарах розниковати як структуровані дискусії.

Через редаґованя

[едітовати жрідло]

Консенсус на Вікіпедії типово ся формує непрямо. Редаґованя ся держит консенсным, докідь го не оспорят авадь ревертнут. Кідь другый редактор пудправит тоту зміну, уже його варіант буде мати консенсус, докідь ся не стрітит из несогласностьов авадь далшым уліпшеньом. Сяк енциклопедія ся помалы з часом уліпшує.

В ідеалі вшыткі редаґованя мали бы быти обяснені (кідь їх причина не є очевидна) – авадь через ясный „куртый попис змін“, авадь через дискусію на релевантнуй дискуснуй сторунці. Інформативні обясненя указувут на проблемы, з котрыми ся треба розобрати у далшых старанях досягнути консенсус. Обясняти свої зміны особено важно при ревертах добронаміреных змін, внесеных другым редактором.

Кроме тых трафункув, у котрых ся хоснувут політикы тай приписы, булшину спорув за обсяг статий мож рішити через малі поступові зміны вмісто заятя позиції „вадь ушытко, вадь нич“. Кідь вашоє редаґованя скасовали, подумайте, якоє компромісноє редаґованя мож учинити, обы и вы, и другый редактор были задоволені. Аж не годні сьте, вадь кідь придумали сьте, а вам ревертнули и тото другоє редаґованя, вытворіт нову тему на релевантнуй дискуснуй сторунці, обы проговорити проблему.

Будьте смілі, айбо не поспішні. Ци зміны ся реалізувут через редаґованя, ци через дискусію, енциклопедія ся майліпше уліпшує через спувпрацю и консенсус, а не конфлікты. Повторявучі ся реверты йдут против політикы Вікіпедії позад того, ож ведут ид правковым биткам, кроме уйимкув, такых ги з біоґрафіями жывых людий вадь ревертами вандалізма. Повторні реверты не радні даже аж редакторы хоснувут ґрафу „куртого попису“, обы ся спорити при кажджому реверті.

Через дискусію

[едітовати жрідло]

Кой порозуміня не мож найти сугубо через редаґованя, консенсотворчый процес стає май прямым и явным: редакторы удкрывавут тему на релевантнуй дискуснуй сторунці тай пробувут рішити спор через бесідованя, хоснувучи арґументы, закладені на політиках, приписах, жерелах и здоровому смыслі; они щи годні пропоновати алтернативні рішеня вадь компромісы у провбах розобрати ся з проблемами, озвучеными обома сторонами. Резултат годен не задоволняти вшыткых повнустю, айбо буде указовати желаня спувпраьовати. Консенсус на Вікіпедії вто фурташный процес; часто ліпше прияти не домак ідеалный компроміс из розуміньом, ож сторунка поступово стає ліпшов, ги бити ся за моменталну реалізацію желаної візії.

На трафункы, кой редакторам дуже тяжко дуйти д консенсусови, є дакулько процесув про консенсотворіня (наприклад третя думка) вадь даже май радикалні крокы, котрі рішат спор авторитативно (ги вмішаня адміністраторув). Айбо важайте, ож адміністраторы ся у першу очерідь занимавут застосованьом політик тай редакторськым справованьом (наприклад правковыми битками) и не будут авторитативно рішати споры за обсяг (наприклад котроє слово ліпше ухосновати у першому речіньови). Они годні блоковати редакторув за справованя, котроє мішат процесови консенсотворіня (такоє ги злохоснованя дакулькома акаунтами вадь грубіянство). Они годні рішати, ци позволявут ся даякі зміны подля даякої політикы, айбо типово не будут выходити за гатары такых дій.

Консенсотворіня

[едітовати жрідло]

Редакторы, што ся держат невтралної, накулько мож обєктивної тай почтивої позиції, справила годні дуйти д консенсусови у статі через описаный горі процес. Патові ситуації ся итак пораз трафлявут, авадь позад того, ож они не можут найти раціоналну середину, на котруй мож завершити спор, авадь кой єден ци обадва бокы дискусії ставут емоційно вадь ідеолоґічно приязані ид тому, обы выйграти спор. Долув идут пропозиції, як мож розрішати тяжкі споры уєдно из пописами дакулькох формалных и неформалных процесув, котрі у тому годні помочи.

У дискусных сторунках

[едітовати жрідло]

У вызначіньови консенса, дайте увагу на кваліту арґументув, їхню історію, конкретні возраженя несогласных тай екзістувучі політикы тай приписы. Кваліта арґумента май важна ги тото, ци арґумент представлят никаня булшины, ци меншины. Арґументы ги „мені ся любит“, „мені ся не любит“ як правило не мавут ниякої вагы.

Ограничте обговореня на дискусных сторунках статий до приказованя за жерела, фокус статі тай вікіполітикы. Кой редаґованя ся оспорює вадь має высокый шанс быти оспореноє, редакторам варта обясняти на дискусных сторунках, зашто додаваня, міняня вадь удаленя матеріала уліпшує статю, а з нив уєдно и вшытку енциклопедію. Мож раховати, ож консенсус є, кой нико другый не оспорює зміну. Редакторы, котрі іґнорувут дискусні сторункы и дале редаґувут авадь ревертят спорный матеріал, вадь котрі філібаструвут дискусії, т. є. затягувут процес и продавлювут своє никаня, з котрым ся явно не соглашає комуніта, годні быти признані винныма у деструктивному справованю тай обкладені санкціями. Не все мож просто передпокладати консенсус чисто зато, ож редакторы, котрі май давно писали у дискусії, перестали на них удповідати.

Ціль консенсотворчої дискусії у тому, обы рішати споры способом, котрый удображат цілі тай політикы Вікіпедії, а миреґує чим май менше редакторув. Редакторы з добрыми соціалными тай переговорными навычками мавут май высокый шанс быти успішні як май менше почтиві редакторы.

Через вонкашні назоры

[едітовати жрідло]

Кой обговореня на дискусных сторунках заходят у тупик — часто зато, ож два редакторы вадь дві ґрупы редакторув просто не годні найти ворошный язык у даякуй звіданці — Вікіпедія має дакулько процесув про закликаня незалученых редакторув про розрішеня спорув. Они ся часто пригождавут про рішеня простых, добронаміреных тупиковых обговорень, бо невмішані сперед тым у дискусії редакторы годні дати свіжі никаня на ситуацію тай помочи увидіти компроміс, котрый не видят участвувучі в спорі стороны. Головні ресурсы на такоє тото:

  • Пожаданя третьої думкы. Невтралный третьый челядник вам даст немусайну д исповненю пораду вадь свіжоє никаня на ситуацію.
  • Релевантні таблы на голошіня. Політикы тай приписы Вікіпедії мавут искапчані з собов таблы на голошіня, де мож попросити помуч другых вікіпедіштув на тему удповідної таблы. Невтрално сформуловані вповісткы за споры годні вывести їх из локалного контекста єдної статі на май шыроку комуніту вадь задати май шырокый прецедент.
  • Портал комуніты. Невтрално сформуловані голошіня за споры мож розміщовати на порталови, обы привернути увагу другых редакторув, готовых помочи з розрішеньом спора.

Вмішаня адміністраторув

[едітовати жрідло]

Пораз ся ставут споры перзоналного вадь ідеолоґічного характера, што ся удличат уд непорозумінь сугубо за обсяг, и такі трафункы годні потребовати вмішаня адміністраторув авадь комуніты вцілови. Системні операторы (sysop) не выносят рішеня за обсяг, айбо годні ся вмішовати, обы застосововати політикы Вікіпедії (наприклад, за Біоґрафії жывых людий) авадь накласти санкції на редакторув, котрі пудрывавут консенсотворіня.

Треба розуміти: вмішаня адміністраторув тото як правило єдна из послідньых мір; перед тым, як просити вмішаня адміністратора, мусите вчинити вшытко у свойих силах, обы рішити конфлікт другым способом. Ресурсы, де мож попросити адміністраторув вмішати ся:

  • Релевантні таблы на голошіня. Політикы Вікіпедії мавут искапчані з собов таблы на голошіня, де мож у тум числі дустати помуч адміністратора.
  • Адміністраторська табла. На адміністраторськуй таблі мож просити помуч адміністраторув у вопросах деструктивного справованя хосновачув.
  • Пожаданя Oversight. У трафунках, кой треба повнустю стерти непублічну личну інформацію, таку як номер телефона, домашньый адрес, адрес робочого міста авадь особу челядника, розкрыту против його волі, вадь публічного челядника, котрый не розкрывав таку інформацію на публіку, мож попросити спеціалный процес, котрый ся кличе Oversight; його треба просити лично уд хосновачув, котрі мавут локалні права Oversight (котрых у трафунку русинської Вікіпедії не є) авадь стюардув. Удаленя інформації через Oversight не лишат ї у історії редаґовань и у подакотрых трафунках чинит ї недоступнов даже про адміністраторув. Другі критерії Oversight и способы пожадати такоє удаленя сут на Метавікі.

У процесі консенсотворіня редакторами майчасто ся чинят такі хыбы:

  • Дискусії за гатарами Вікіпедії. Консенсус ся досігат через дискусію вадь редаґованя на Вікіпедії; дискусії за гатарами платформы ся не берут до увагы. У подакотрых трафунках, координація поза Вікіпедійов годна спричинити пудозру тай недовіру.
  • Аґітація, заанґажованоє поданя, бабовкы тай псевдобабовкы. Провбы зобрати учасникув на дискусію з наміром нахылити тоту дискусію у даякый бук — неприпустимі. Хоть кликати людий на дискусію, обы дустати свіжоє никаня вадь арґументы, добрі, неприпустимо кликати сугубо людий, котрі ся держат даякого никаня, вадь кликати людий такым способом, якый посилує їх мати передсуды за тему вадь показит їхньоє розуміня дискусії. Хоснованя алтернативного акаунта („бабовкы“, „мулта“, „фейка“, „твінка“, „смурфа“), обы вливати на консенсус абсолутно заказано. Позволяє ся лишати невтралні, інформативні вповісткы за дискусію на дискусных сторунках, порталови, вікіпроєктах авадь на дискусіях хосновачув; айбо дії, котрі мож у здоровому розумі інтерпретовати ги провбу „набрати потрібні мені голосы“ вадь даяк иншак искомпрометовати процес консенсотворіня ся держат деструктивными.
  • Тенденційноє редаґованя. Стабілноє аґресивноє намаганя досягнути даякої личної цілі ся держит деструктивным и нежеланым. Редакторы мали бы ся дослуховати, комуніковати тай кооперовати, обы вчинити статю ліпшов. Редакторы, котрі ся удказувут принимати хотьякый консенсус кроме такого, на котрому самі настоювут, котрі філібаструвут, т. є. затягувут процес, обы досягнути тої свої цілі, ризикувут показити процес консенсотворіня.
  • Перебираня адміністраторами. Повторно пуднимати по сути тото самоє звіданя на разных сторунках авадь перед разными адміністраторами („звідати другого родака“), докідь ся не найде місто, де челядник дустане таку удповідь, котру хоче увидіти, не помагат глядати вадь досягнути консенсус. Кідь є дакулько проблем, котрі треба пудняти у парі разных удповідных міст, варта лишити удкликованя на другі міста, де уже сьте пудняли суміжну проблему.

Вызначіня консенса

[едітовати жрідло]

Уровні консенса

[едітовати жрідло]

Є локалный консенсус, а є консенсус май шырокый. Приклад локалного консенса тото масштаб єдної статі: як ліпше сформуловати речіня вадь вступ. Май шырокый консенсус выходит за рамкы конкретных статий и годен доходити онь до масштаба вшыткої русинської Вікіпедії — а у подакотрых трафунках и до масштабув ушыткых проєктув Фонда Вікімедіа (як тото є наприклад из політиков Невтралного позору).

Консенсус межи ограниченов ґрупов редакторув у єдному місті тай часі, не годен перекрыти консенсус, уробленый комунітов у май шырокому масштабі. Наприклад, докідь они не пересвідчат май шыроку комуніту в доцілности такого, члены вікіпроєкта вадь редакторы єдної статі не годні рішити, ож даяка шыроко прията політика вадь припис не тыче ся конкретної статі.

При потребі выробити шырокый консенс мож хосновати Портал комуніты.

Зміны, вносимі у політикы тай приписы Вікіпедії, як правило ся чинят из консенсусом, бо їх стабілность, послідовность и удображеня актуалного консенсуса важні про комуніту. Як правило такі зміны ся раз пропонувут на удповідных дискусных сторунках перед внесеньом у самі політикы тай приписы. Необговорені смілі редаґованя ся позволявут, айбо радно їх такы обговорьовати перед внесеньом. Уліпшеня політик и приписув ся майліпше реалізувут через помалі конзервативні крокы из активными провбами дустати зворотньый зязок и соглас уд другых учасникув.

Кой не є консенсуса

[едітовати жрідло]

Што ся стає, кой дискусія пруйшла у добруй воли, айбо завершила ся без согласу на тему того, чинити дашто ци нєт? Зависит уд контекста:

  • Кой дискусії за пропозиції удалити статі, медії вадь другі сторункы ся завершувут без консенсуса, типово ся сохтує лишати обсяг пуд вопросом.
    • Айбо у трафунках файлув пуд вопросом, кідь є читавоє арґументованоє сомніваня за статус авторськых прав файла, адміністратор годен рішити удалити файл, керувучи ся принципом осторожности.
  • Кой дискусії пропозицій додати, модифіковати вадь забрати матеріал у статях ся завершує без консенсуса, частый (айбо не мусайный) резултат ото лишити верзію статі до пропозиції вадь смілого редаґованя. Айбо:
    • Жыві люде. У обговорінях, скапчаных из статями за жывых людий, удсутство консенсуса часто приводит ид удаленьови матеріала пуд вопросом, не никавучи на вто, ци пропозиція была за його додаваня, ци модифікацію, ци удаленя.
    • Нарушеня авторськых прав. Кой ся пудозрює, ож матеріал пуд вопросом нарушат авторські права, ун мусит быти неудкладно удаленый и не годен быти поновленый, докідь дискусія ся лишат без консенсуса.
    • Вонкашні удкликованя. У спорах за вонкашні удкликованя, удкликованя пуд вопросом ся удалявут, докідь не буде консенсуса їх додати.
  • Кой дискусія за назывку статі ся завершує без консенсуса, сохтує ся лишати послідньый стабілный варіант назывкы. Кідь не є пережого варіанта, товды ся лишат варіант назывкы, ухоснованый першым читавым внеском по тому, як статя перестала быти стыржньом.

Неписаный шырокый консенсус

[едітовати жрідло]

Пораз так ся стає, ож хосновачі независимо єден уд другого приходят ид даякуй єднуй конвенції; пораз вікіпедішты уроблявут помежи собов негласні традиції. У такых трафунках годен ся вытворити неписаный шырокый консенсус.

Добрым прикладом неписаного шырокого консенса є негласна договореность редакторув русинської Вікіпедії не міняти языкову норму вадь правопис статі, кідь їхня зміна попри таку правку не чинит читавый внесок у обсяг тої статі. Тото нараз и добрый тон, и спосуб не забуксовати на місті, задарь мінявучи єден за другым туды-сюды ортоґрафію вмісто реалного уліпшеня статий.

Айбо варта розуміти: неписаный шырокый консенс не все є інтуїтивно зрозумілый новачкам. Радно ся старати записовати выробленый консенс такого масштаба, обы нові редакторы могли ся ознакомити з тым, як фунґує русинська Вікіпедія, а щи про май конкретноє формулованя — бо неписані правила годні ся вшылияко інтерпретовати тай удличати ся уд вікіпедішты до вікіпедішты.

Консенсус ся може поміняти

[едітовати жрідло]

Редакторы годні пропоновати зміну діючого консенса, особено обы дати увагу на переже нерозникані арґументы вадь обстояня. Айбо пораз пропозиції змінити недавно установленый консенс годні быти деструктивными.

Пропоновати зміну консенсу мож через дискусію вадь редаґованя. У булшині трафункув, кідь пропонованоє редаґованя мінят штось, переже рішеноє дискусійным путьом, та и тото редаґованя вартат дати раз у дискусію. Редакторы, што удкочувут редаґованя, в ідеалі мали бы не лишати курті неінформативні обясненя (ги наприклад „йде против консенса“); кідь ся хоче дати куртоє обясненя, ліпше д ньому додати удкликованя на дискусію, де быв исформованый релевантный консенс.

Рішеня, котрі ся не керувут консенсусом

[едітовати жрідло]
  • Леґалный контроль над и удповідалность за Вікіпедію має Фонд Вікімедіа. Рішеня, вердикты тай дії Рады Фонда и призначеных нив представникув перекрывавут и выпережавут консенсус. Консенсус межи редакторами, ож хотьякоє такоє рішеня, вердикт ци дія нарушавут політику Фонда, мож письмово направити Фондови.
  • Консенсус, исформованый на русинськуй Вікіпедії, не пошырює ся на сестринські проєкты, такі ги Вікікнижкы, Віківерситет, Вікіцитаты тай другі; они оперувут и реґулувут ся окреме.

Далшоє читаня

[едітовати жрідло]
  • meta:Consensus, дефініція консенса на Метавікі
  • en:Wikipedia:Consensus, політика консенсуса на анґліцькуй Вікіпедії