Бананова республіка
У політолоґії термін бананова республіка описує політично тай економічно нестабілну державу из економіков, залежнов уд експорта природных ресурсув.
Бананова республіка вто держава из державным капіталізмом, котров керувут ги приватнов комерційнов компанійов сугубо про выгоду правлячого класа. Бананова республіка типово має дуже стратифіковані соціалні класы, часто бідный робочый клас и плутократію, чинену пудузятницькыми, політичными тай воєнными елітами.[1] Правлячый клас контролює первинный сектор економікы, експлуатувучи робочу силу.[2] Тото часто спричинено зговором державы тай економічных монополій, бігом котрого прибыткы сут приватнов власностьов, а довгы ся платят из державної казны.
Сам термін часто має пейоративну конотацію. Ун удкликує на залежность уд култивації бананув, характерну про такі державы.[2]
Така незбалансована економіка ся щи май ограничує нерувномірным розвойом варошув и областий, приводит ид девалвації націоналної валуты, што чинит державу неплатнов про межинародну розвойову помуч.[3]
Етимолоґія
[едітовати | едітовати жрідло]
У 20. сторочу америцькый писатель О. Генрі увюг термін бананова республіка, описувучи угадану Республіку Анчурію у книзі „Капусты и королі“ (анґл. Cabbages and Kings, 1904)[4] — зберьці тематично скапчаных повідань, на котрі го вдухновили його скушеності в Гондурасі, економіка котрого читаво залежала уд експорта бананув. Ун тамкы жыв шість місяцюв, до януара 1897, прячучи ся у готельови, кой го глядали в США за привласненя гроший банка.[5]
На зачаткови 20. стороча многонаціонална корпорація United Fruit Company была важнов частьов вытвореня феномена банановых республік.[6][7] Уєдно из другыми америцькыми корпораціями ги Cuyamel Fruit Company и властьов уряду США они вытворили політичні, економічні и соціалні обстояня, котрі привели д переворотам місных демократій и встановліньови банановых республік у централнуй Америці: наприклад у Ґватемалі тай Гондурасі.[8] Ни США, ни бананові компанії офіційно ся не перебачали за тоты події; убачив ся лиш у 2011. році диктатор Ґватемалы, покладеный ЦРУ.[9]
Походжіня
[едітовати | едітовати жрідло]Історія появы банановых республік ся зачала з появліньом банана у США у 1870. році, кой капітан шхуны Телеґраф, Лоренцо Дав Бейкер, купив у Ямайці бананы и продав їх пак у Бостоні з прибытком у 1,000%.[10] Банан ся полюбив американцям, бо такый пожывный тропічный овоч быв май дешевый уд місных овочув, такых ги яблыка; у 1913. році за 25 центув (в еквіваленті 2025 тото 8.14 доларув) мож было купити дюжину бананув — айбо лиш два яблыка.[11] У 1873 америцькі желізничні маґнаты Генрі Мейґс и його племінник Майнор Купер Кіт заклали бананові плантації коло штрек, котрі вни клали у Коста Ріці, обы прокормити свойих робутникув. Кой они увиділи, накулько прибыльно експортовати бананы, они зачали їх давати на експорт у юговосточні Штаты.[11]
У середині 1870. рокув Кіт заклав Tropical Trading and Transport Company, обы управляти новым індустріално-аґрокултурным бізнісом у централнуй Америці: єї половина май пак стала United Fruit Company (пак Chiquita Brands International), вытворенов у 1899. році через злитя из Boston Fruit Company Ендрю Престона. До 1930. рокув межинародні політична тай економічна напруга, вытворена United Fruit Company, позволила корпорації контрольовати 80–90% бананового бізніса у США.[12]
Референції
[едітовати | едітовати жрідло]- ↑ Richard Alan White (1984). The Morass. United States Intervention in Central America. New York: Harper & Row. ISBN 978-0-06091145-4. https://archive.org/details/morassunitedstat00whit. [перевірено 2016-05-14].
- ↑ 2,0 2,1 Big-business Greed Killing the Banana (p. A19), The Independent, 24 May 2008, http://www.highbeam.com/doc/1G1-179318358.html, [перевірено 24 June 2012]
- ↑ Christopher Hitchens (9 October 2008), America the Banana Republic, Vanity Fair, http://www.vanityfair.com/politics/features/2008/10/hitchens200810, [перевірено 24 June 2012]
- ↑ O. Henry (1904). Cabbages and Kings. New York City: Doubleday, Page & Company. с. 147, 328. https://archive.org/details/cabbageskingshenr.
- ↑ Malcolm D. MacLean (Summer 1968), O. Henry in Honduras, American Literary Realism, 1870–1910 1 (3): 36–46
- ↑ Chapman, Peter (2009). Jungle Capitalists: A Story of Globalisation, Greed and Revolution. Edinburgh New York: Canongate. с. 6. ISBN 978-1-84767-686-3.
- ↑ Big Fruit Архівовано 13 марца 2017., NY Times
- ↑ Where did banana republics get their name? Архівовано 17 авґуста 2017., The Economist
- ↑ An Apology for a Guatemalan Coup, 57 Years Later 2011-10-20, New York Times
- ↑ Alison Acker (1988). Honduras. The Making of a Banana Republic. Toronto: Between the Lines. с. 60. ISBN 978-0-919946-89-7. https://books.google.com/books?id=lwhrAAAAMAAJ.
- ↑ 11,0 11,1 Dan Koeppel (2008). Banana. The Fate of the Fruit that Changed the World. London: Hudson Street Press. с. 68. ISBN 978-1-59463-038-5. https://archive.org/details/bananafateoffrui00koep.
- ↑ Alison Acker (1988), p. 63.