Інґушскый язык
| Інґушскый язык | |
|---|---|
| гӏалгӏай мотт • ghalghaj mott | |
| Region | Інґушетія, Чечня, Северна Осетія |
| Етніціта | Інґушы |
Native speakers |
(2020)[1] |
| кіріліця (сучасна) ґрузіньске, арабске, латиніка (історічна) | |
| Офіціалный статус | |
| Языковы коды | |
| ISO 639-2 | inh |
| ISO 639-3 | inh |
| Glottolog | ingu1240 |
 Інґушскый язык | |
 | |
Інґу́шскый язы́к (інґуш. гӏалгӏай мотт, ġalġay mott, [ˈɣəɫɣəɪ mʷɔtː]) є северовыходокавказьскый язык, котрым бісїдують приближно 350 000 людей,[1] знамых як Інґушы, в реґіонї, котрый обсягує російскы републікы Інґушетія, Чечня, Северна Осетія, як ай країны Турція, Казахстан, Йорданія, Сірія, Лібанон і далшы.[3]
Класіфікація
[едітовати | едітовати жрідло]Інґушскый і чеченьскый язык вєдно з наськым языком творять нагорный конарь северовыходной кавказьской языковой родины. Меджі інґушскым і чеченьскым языком переважає пасівна двоязычность.[4]
Діалекты
[едітовати | едітовати жрідло]Інґушскый язык ся нероздїлює на діалекты з вынятком ґаланчожского діалекту (Галай-Чӏож, Галайн-Чӏаж), котрый ся поважує за переходный меджі чеченьскым і інґушскым языком.[5]
Ґеоґрафічне розложіня
[едітовати | едітовати жрідло]Інґушскый язык вжыває приближно 350 000–400 000 людей (2020) в Росії, передовшыткым в севернокавказьскых републіках Інґушетія, Северна Осетія і Чечня. Носителї того языка ся перебывають ай в Казахстанї, Узбекістанї, Туркменістанї, Белґії, Норвеґії, Турції і Йорданії.[1][3]
Офіціалный статус
[едітовати | едітовати жрідло]Інґушскый язык є вєдно з російскым языком урядным языком Інґушетії, федералного субєкту Росії.
Писомна сістема
[едітовати | едітовати жрідло]На зачатку 20. столїтя здобыв інґушскый язык писмо заложене на арабскім писмі. По Октобровій револуції быв за участи Заурбека Малсаґова выпрацованый проєкт алфавіта на основі латинікы (в роках 1923–1928 ся поужыває веце раз реформованый властный інґушскый алфавіт а в роках 1928–1938 сполочный чеченьско-інґушскый алфавіт).
Інґушскый алфавіт в роцї 1928:[6] A a, Æ æ, Ä ä, B b, C c, Č č, D d, E e, F f, G g, H h, Ꜧ ꜧ, I i, J j, K k, L l, M m, N n, Ņ ņ, O o, Ö ö, P p, Q q, R r, S s, Š š, T t, U u, Ü ü, V v, X x, X́ x́, Y y, Z z, Ž ž, Ch ch, Čh čh, Gh gh, Kh kh, Ph ph, Qh qh, Th th.
В роцї 1938 быв алфавіт інґушского языка переложеный до кіріліцї.
Сучасный інґушскый алфавіт:[7]
| А а | Аь аь | Б б | В в | Г г | ГӀ гӏ | Д д | Е е |
| Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Кх кх | Къ къ |
| КӀ кӏ | Л л | М м | Н н | О о | П п | ПӀ пӏ | Р р |
| С с | Т т | ТӀ тӏ | У у | Ф ф | Х х | Хь хь | ХӀ хӏ |
| Ц ц | ЦӀ цӏ | Ч ч | ЧӀ чӏ | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы |
| Ь ь | Э э | Ю ю | Я я | Яь яь | Ӏ I |
Референції
[едітовати | едітовати жрідло]- ↑ 1,0 1,1 1,2 [1] at Ethnologue (27th ed., 2024) Шаблона:Closed access
- ↑ Ingush in Russian Federation. UNESCO WAL. https://en.wal.unesco.org/countries/russian-federation/languages/ingush. [перевірено 22 June 2024].
- ↑ 3,0 3,1 Ингушский язык. Minority languages of Russia: A project of the Institute of Linguistics (Russian Academy of Sciences). https://minlang.iling-ran.ru/en/node/74. [перевірено August 4, 2024].
- ↑ Nichols та Sprouse, (2004), с. 1.
- ↑ Koryakov, 2006, с. 25.
- ↑ Мальсагов, З. Культурная работа в Чечне и Ингушетии в связи с унификацией алфавитов. Владикавказ, 1928
- ↑ ГӀалгӀай-эрсий дошлорг (Ингушско-русский словарь). Нальчик, 2009. ISBN 978-5-88195-965-4
Бібліоґрафія
[едітовати | едітовати жрідло]Анґліцькы жрїдла
[едітовати | едітовати жрідло]- Handel, Zev (2003). Ingush inflectional verb morphology: a synchronic classification and historical analysis with comparison to Chechen. Current Trends in Caucasian, East European and Inner Asian Linguistics. с. 123–175. doi:10.1075/cilt.246.11han. http://faculty.washington.edu/zhandel/Handel_Ingush.pdf.
- Nichols, Johanna; Sprouse, Ronald L. (2004). Ingush-English and English-Ingush Dictionary. Ingush-English and English-Ingush Dictionary. Routledge.
- Nichols, Johanna (2008). [[[:Шаблона:Google books URL]] Case in Ingush syntax]. Case and Grammatical Relations. Typological Studies in Language. 81. John Benjamins Publishing Company. с. 57–74. doi:10.1075/tsl.81.04nic. ISBN 978-90-272-2994-6. Шаблона:Google books URL.
- Nichols, Johanna (2011-03-15). Ingush Grammar. Berkeley, California; Los Angeles; London: University of California Press. с. 1–806. https://escholarship.org/content/qt3nn7z6w5/qt3nn7z6w5.pdf.
Російскы жрїдла
[едітовати | едітовати жрідло]- Chentieva, Maryam (1958). Oshaev, Khalid. ed (по ru). История Чечено-Ингушской письменности. Grozny: Checheno-Ingush Book Publishing House. с. 1–86. https://dzurdzuki.com/download/chentieva-m-d-istoriya-checheno-ngushskoj/.
- Dudarov, Abdul-Mazhit (2017). Akieva, Petimat. ed (по ru). История эволюции ингушского письма. Nazran: Kep. с. 1–224. ISBN 978-5-4482-0015-1. https://ingnii.ru/wp-content/uploads/2017/01/evoluciya_ing_pisma.pdf.
- Koryakov, Yuriy (2006). Реестр Кавказских языков (по ru). Атлас кавказских языков. Moscow: Piligrim. с. 21–41. ISBN 5-9900772-1-1. http://lingvarium.org/raznoe/publications/caucas/alw-cau-reestr.pdf.
